Czy Jezus uważał się za Boga? | Prof. Marcin Majewski o wizerunku Chrystusa w ewangeliach

Chrystologia, badanie natury i osoby Jezusa Chrystusa, jest jednym z kluczowych zagadnień teologicznych zarówno dla historyków, jak i współczesnych teologów. W samym sercu tej debaty leży jedno z najważniejszych pytań: Czy Jezus uważał się za Boga? Rozważania nad tym pytaniem prowadzą nas na terytorium starożytnego Bliskiego Wschodu, gdzie różne tradycje religijne formowały poglądy o boskości ludzi, takich jak faraonowie czy cesarze, którzy ogłaszali się synami bogów.

Tło historyczne czasów Jezusa to I wiek n.e., kiedy Imperium Rzymskie miało kontrolę nad Palestyną, miejscem o głębokich korzeniach żydowskich oraz bogatym zróżnicowaniu kulturowym i religijnym. W kontekście żydowskim, na Mesjasza oczekiwano jako na wybranego przez Boga, lecz nie na osobę boską. W tej scenerii Ewangelie Nowego Testamentu dostarczają różnorodnych świadectw, stawiając pytanie: czy sam Jezus kiedykolwiek wyraził się jednoznacznie, mówiąc o swojej boskości?

Kiedy analizujemy teksty synoptycznych Ewangelii (Marka, Mateusza i Łukasza) w porównaniu z Ewangelią Jana, zauważamy różnice w tonie i podejściu do chrystologii. Wczesne teksty wydają się przedstawiać Jezusa bardziej jako proroka lub nauczyciela, podczas gdy Janowa narracja wskazuje na znacznie bardziej rozwinięty koncept synostwa Bożego.

Aby lepiej zrozumieć, jak różne teksty Nowego Testamentu przedstawiają wizerunek Jezusa, porównajmy synoptyczne Ewangelie z Ewangelią Jana i innymi tekstami w poniższej tabeli.

markdown
| Aspekt Chrystologii | Synoptyczne Ewangelie (Marek, Mateusz, Łukasz) | Ewangelia Jana |
|--------------------------------|-----------------------------------------------|---------------------------------------|
| Boskość Jezusa | Niska chrystologia; Jezus jako prorok | Wysoka chrystologia; Jezus jako Logos |
| Stwierdzenia samoświadome | Ograniczone; za "dobrym" uznaje tylko Boga | "Ja i Ojciec jedno jesteśmy" |
| Wizerunek Mesjasza | Mesjasz jako wybraniec Boży | Mesjasz jako odwieczna istota |

Debata nad tym, czy Jezus uważał się za Boga, pozostaje otwarta, ale jest również doskonałym przykładem tego, jak różnice w interpretacji mogą prowadzić do różnorodnych rozumień chrześcijańskiej teologii we wczesnym Kościele i poza nim.

Historia i kontekst boskości w starożytnych tekstach

Historia i kontekst boskości w starożytnych tekstach są fascynującym tematem, który wymaga zrozumienia zarówno historycznych, jak i teologicznych aspektów. Boskość była pojęciem różnie interpretowanym w różnych kulturach starożytnych. Na przykład faraonowie egipscy twierdzili, że są synami Boga Ra, a cesarze rzymscy uznawali się za synów Boga, co wskazuje na szeroko rozpowszechnioną ideę boskiego pochodzenia władców. Aleksander Wielki również uważał siebie za syna boskiego, co potwierdza, że takie roszczenia nie były odosobnione.

Przechodząc do tekstów biblijnych, kwestia, czy Jezus uważał się za Boga, jest tematem intensywnych dyskusji. W ewangeliach synoptycznych, takich jak te według Marka, Mateusza i Łukasza, dominuje tak zwana “niska chrystologia”, która przedstawia Jezusa w bardziej ludzki sposób. Na przykład, Jezus mówi: “Dlaczego nazywasz mnie dobrym? Tylko Bóg jest dobry”, co może wskazywać na pewne odgraniczenie jego tożsamości od boskości.

Z drugiej strony, Ewangelia Jana, która powstała później, oferuje bardziej rozbudowaną teologiczną refleksję, zwaną “wysoką chrystologią”, gdzie Jezus mówi: “Ja i Ojciec jedno jesteśmy”. To sugeruje już bardziej rozwiniętą koncepcję jego boskości. Różnice te pokazują, jak różnorodnie postać Jezusa była interpretowana w kontekście jego boskości i jakie to miało znaczenie dla pierwszych chrześcijan.

Co ciekawe, w kontekście historycznym, wiele z tych koncepcji boskości Jezusa było przedmiotem debat i kontrowersji. Na przykład, dogmat o boskości Jezusa został sformułowany dopiero na Soborze Nicejskim, wiele wieków po jego śmierci, co pokazuje, że wczesne chrześcijaństwo miało różne poglądy na ten temat.

Jezus, jak wynika z Ewangelii, wyrażał również świadomość swojej specjalnej roli, co było widoczne w jego wypowiedziach, gdzie podkreślał, że jego uczniowie mają działać w jego imię, a nie jedynie w imię Boga. Wskazuje to na pewną unikalną samoświadomość, która różniła go od proroków Starego Testamentu. Wszystkie te elementy ukazują, jak złożonym i wielowymiarowym zagadnieniem jest historia i kontekst boskości w tekstach starożytnych, szczególnie w odniesieniu do postaci Jezusa.

Niska i wysoka chrystologia: Ewangelie synoptyczne kontra Jan

Rozważając temat niskiej i wysokiej chrystologii w kontekście Ewangelii synoptycznych i Ewangelii Jana, musimy zrozumieć, że te dwie koncepcje przedstawiają różne podejścia do tożsamości Jezusa. Ewangelie synoptyczne, czyli Marek, Mateusz i Łukasz, prezentują to, co można określić jako niską chrystologię. Oznacza to, że w tych tekstach Jezus jest ukazany w sposób bardziej ludzki, jego bóstwo nie jest wyraźnie podkreślone ani rozwinięte. Przykłady to wypowiedzi Jezusa, które sugerują jego podporządkowanie Bogu, jak choćby: “Dlaczego nazywasz mnie dobrym? Nikt nie jest dobry, tylko sam Bóg” czy “O dacie dnia sądu nie wie nikt, ani aniołowie, ani Syn, tylko Ojciec”. Te fragmenty wskazują na świadomość niższości wobec Boga i niewiedzę, co wprowadza wyraźną granicę między Jezusem a Bogiem. W tych Ewangeliach Jezus jest przedstawiany jako ktoś, kto ma misję od Boga, podobnie jak prorocy, co znajduje odzwierciedlenie w jego modlitwie w Ogrójcu, gdzie wyraźnie podporządkowuje swoją wolę woli Ojca.

W kontraście, Ewangelia Jana prezentuje wysoką chrystologię. Jest to Ewangelia napisana najpóźniej, która przedstawia już bardziej rozwiniętą teologię Jezusa jako Syna Bożego, a nawet jako Boga. W Jana znajdujemy wypowiedzi takie jak “Ja i Ojciec jedno jesteśmy” czy “Zanim Abraham był, Ja jestem”. Te stwierdzenia sugerują preegzystencję i boską naturę Jezusa. Jan kładzie nacisk na tożsamość Jezusa jako Słowa, które było u Boga i było Bogiem, co nadaje mu wyraźnie boski charakter.

Kontrast między tymi podejściami nie tylko pokazuje rozwój myśli chrześcijańskiej, ale także podkreśla różnorodność interpretacji tożsamości Jezusa w pierwszych wiekach chrześcijaństwa. Te różnice były fundamentem dla późniejszych debat teologicznych i doprowadziły do ustalenia dogmatów na soborach, takich jak ten w Nicei. Ewangelie synoptyczne, z ich bardziej ludzkim przedstawieniem Jezusa, reprezentują wcześniejsze, mniej rozwinięte zrozumienie jego osoby, podczas gdy Ewangelia Jana odzwierciedla już bardziej dojrzałą i wyrafinowaną refleksję teologiczną, która była wynikiem długiego procesu rozwoju chrześcijańskiej doktryny.

Wczesne chrześcijańskie debaty o boskości Jezusa

Wczesne chrześcijańskie debaty o boskości Jezusa były nieodłącznym elementem kształtowania się tożsamości wczesnego Kościoła. Z perspektywy współczesnego chrześcijaństwa, dogmat o boskości Jezusa wydaje się być niekwestionowanym fundamentem wiary, jednak w pierwszych wiekach naszej ery, było to gorącym tematem dyskusji i kontrowersji. Ewangelie, które stanowią podstawowe źródło wiedzy o Jezusie, nie podają jednoznacznych odpowiedzi na temat Jego własnej świadomości boskości. Jezus nigdy nie mówi wprost: “Jestem Bogiem”, co samo w sobie stanowiło punkt wyjścia do różnorodnych interpretacji.

W tekstach Nowego Testamentu widoczna jest różnica pomiędzy tzw. niską a wysoką chrystologią. Niska chrystologia, dominująca w ewangeliach synoptycznych (Marek, Mateusz, Łukasz), przedstawia Jezusa jako posłańca Boga, który nie zawsze ma pełną świadomość swojej boskości. Przykłady takie jak moment, w którym Jezus mówi: “Tylko Bóg jest dobry” lub kiedy nie zna daty dnia sądu, sugerują, że Jezus nie rościł sobie pretensji do pełni boskości w sensie wszechwiedzy czy wszechmocy. Z kolei wysoka chrystologia, najbardziej widoczna w Ewangelii Jana, przedstawia Jezusa jako Słowo, które było u Boga i Bogiem było. Tutaj Jezus mówi: “Ja i Ojciec jedno jesteśmy”, co sugeruje Jego równorzędność z Bogiem Ojcem.

Te różnice w przedstawieniu Jezusa stały się kanwą dla wielu wczesnych debat teologicznych. Wśród pierwszych chrześcijańskich ruchów można wyróżnić unitarian, którzy przywiązywali wagę do jedności Boga, uznając Jezusa za wyjątkowego posłańca, ale nie za Boga. Z kolei arianie twierdzili, że Jezus, choć wyjątkowy, jest stworzeniem i nie jest równy Bogu. Na przeciwległym biegunie byli doketyści, którzy uważali, że Jezus był tak boski, iż jego człowieczeństwo było tylko pozorne.

Sobory w Nicei i Chalcedonie miały kluczowe znaczenie dla ustalenia ortodoksyjnej doktryny o boskości Jezusa, ustanawiając dogmat o Trójcy Świętej i dwunaturze Jezusa Chrystusa jako w pełni Boga i w pełni człowieka. Niemniej jednak, te dogmaty nie rozwiały wszystkich wątpliwości dotyczących samoświadomości Jezusa. Współczesna teologia nadal bada te kwestie, poszukując odpowiedzi na pytanie, w jakim zakresie Jezus był świadomy swojej boskiej natury, co pozostaje jednym z fascynujących aspektów chrystologii, ukazując złożoność i głębię wczesnochrześcijańskich debat.

Podsumowanie

Podsumowując ten fascynujący temat, warto zaznaczyć, że dyskusja na temat tego, czy Jezus uważał się za Boga, jest skomplikowana i wieloaspektowa. Źródła biblijne i historyczne pozwalają na różne interpretacje i wnioski. Z jednej strony mamy ewangelie, które podkreślają wyjątkowość Jezusa i pokazują go jako osobę mającą głęboki związek z Bogiem. Z drugiej strony istnieją fragmenty i interpretacje, które podkreślają jego człowieczeństwo i rolę jako nauczyciela moralności i duchowości. Ważne jest, aby pamiętać o kontekście historycznym i kulturowym, w jakim Jezus żył, oraz o tym, jak jego słowa i czyny były interpretowane przez jego uczniów i społeczeństwa przez wieki. Każda interpretacja pozostawia wiele miejsca na osobistą refleksję i duchowe poszukiwania, co tylko dodaje głębi tej nieustannie aktualnej kwestii.

Zapraszamy do dalszego zgłębiania tej tematyki oraz do dzielenia się swoimi przemyśleniami i wnioskami w komentarzach. Twoja opinia jest dla nas cenna!