dr hab. Marcin Majewski – Czym jest człowiek?

Rozważania nad naturą człowieka w kontekście biblijnym są nieodłącznym elementem teologii chrześcijańskiej, inspirując kolejne pokolenia uczonych do zgłębiania tekstów starożytnych pism. Antropologia biblijna, którą możemy określić jako studium biblijnej wizji człowieka, wymaga podejścia wielowymiarowego, obejmującego zarówno historyczne, jak i geograficzne aspekty powstawania największej księgi zachodniej cywilizacji – Biblii.

Początki rozważań nad człowiekiem w Biblii datujemy na czasy starożytnego Bliskiego Wschodu, kiedy to autorzy różnych ksiąg, rozgrywających się na przestrzeni tysięcy lat od Mezopotamii po Egipt, spisywali swoje refleksje na temat kondycji i natury człowieka. Prace te powstawały w różnych kontekstach kulturowych i politycznych, co widać w różnorodności sposobów przedstawienia człowieka w kolejnych księgach. Wspólna dla wszystkich autorów biblijnych pozostaje jednak wizja człowieka jako stworzenia Bożego, które istnieje w relacji do Boga, świata i innych ludzi.

Biblia, jako zestaw różnych tekstów, przedstawia obraz człowieka w sposób niejednorodny. Widzimy tu zarówno elementy stosunkowo proste, jak opisy stworzenia w Księdze Rodzaju, jak i bardziej skomplikowane refleksje dotyczące natury człowieka w listach apostolskich Nowego Testamentu. Wizja Biblii jako swoistej biblioteki dzieł stworzonych przez wieki przez różnych autorów, staje się kluczem do zrozumienia złożonego obrazu człowieka w niej przedstawionego.

Warto również zauważyć, że chociaż antropologia biblijna jest tematem, który nie przestaje inspirować uczonych, podejście to natrafia na wyzwania związane z różnorodnością ujęć samego człowieka w różnych częściach Biblii. Księgi historyczne, psalmy, proroctwa, a także nauki Jezusa i apostołów, każdy z tych tekstów wnosi coś odrębnego do zrozumienia istoty ludzkiej.

Poniżej przedstawiam tabelę porównawczą głównych wątków antropologicznych w różnorodnych księgach biblijnych:

markdown
| Rodzaj księgi | Opis wizji człowieka | Kluczowe koncepty |
|---------------------------|-----------------------------------------------------|----------------------------------------------|
| Księgi Stworzenia | Człowiek jako obraz Boga, stworzony do relacji | Stworzenie, obraz Boga, relacja |
| Psalmy | Człowiek w podziwie nad stworzeniem Bożym | Medytacja, pycha, małość w obliczu wszechświata|
| Księgi Prorockie | Człowiek jako grzesznik potrzebujący przebaczenia | Prorocy, odkupienie, powołanie |
| Listy Apostolskie | Człowiek jako część ciała Chrystusowego | Wspólnota, duch, nowe stworzenie |
| Ewangelie | Człowiek w relacji z Chrystusem jako centrum życia | Naśladowanie, uczniostwo, Królestwo Boże |

Wyzwania w tworzeniu całościowej wizji antropologii biblijnej

Wyzwania w tworzeniu całościowej wizji antropologii biblijnej są złożone i wielorakie, co wynika przede wszystkim z charakteru samej Biblii. Biblia nie jest jednolitym traktatem teologicznym, lecz raczej zbiorem tekstów o różnorodnym pochodzeniu i różnorodnych autorach, które powstały na przestrzeni wielu wieków. To sprawia, że jej teksty prezentują różne wizje i podejścia do tematu człowieka i jego natury. Biblijna wizja człowieka nie jest wyrażona w sposób systematyczny ani spójny; jest raczej świadectwem wiary i teologiczną interpretacją dziejów Izraela i pierwszych chrześcijan. To prowadzi do drugiego wyzwania, którym jest różnorodność kontekstów i czasów, z których pochodzą poszczególne księgi biblijne. Jak zauważyłem w moim wykładzie, trudno jest pogodzić na przykład antropologiczną wizję Koheleta z wizjami zawartymi w księgach historycznych czy u Świętego Pawła.

Kolejnym wyzwaniem jest fakt, że Biblia stanowi bibliotekę pełną różnorodnych tekstów, które często nie są ze sobą zgodne w kwestii antropologii. Dlatego też opracowania na temat antropologii biblijnej często opierają się na fragmentarycznych obrazach, bazując na pojedynczych tekstach lub grupach tekstów, co utrudnia stworzenie spójnej i całościowej wizji. Współczesne badania biblijne, jak wskazuje dokument Papieskiej Komisji Biblijnej, podkreślają, że złożoność Biblii często uniemożliwia stworzenie akceptowalnej syntezy, co jest jednym z kluczowych wyzwań w tej dziedzinie.

W kontekście tych wyzwań, zadaniem antropologa biblijnego jest poszukiwanie jedności w różnorodności. Ujęcie człowieka jako istoty stworzonej przez Boga, będącej jednocześnie cielesną i duchową, zakorzenionej w historii i uczestniczącej w dynamicznym procesie przemiany świata, jest próbą połączenia tych różnorodnych wizji w jedną, spójną całość. Jednakże stworzenie takiej całościowej wizji wymaga stałego dialogu z tekstami biblijnymi, które z jednej strony odzwierciedlają wielość perspektyw, a z drugiej strony wspólnie kreują bogaty i złożony obraz człowieka jako wyjątkowej istoty w planie Bożym.

Człowiek jako istota stworzona przez Boga

W trakcie mojego wykładu na temat biblijnej wizji człowieka, podjąłem próbę zgłębienia złożonej kwestii, jaką jest postrzeganie człowieka jako istoty stworzonej przez Boga. Biblia, jako zbiór tekstów o różnorodnym pochodzeniu i kontekście, nie przedstawia jednolitej antropologii, lecz raczej różnorodne spojrzenia na ludzką naturę. Biblijna koncepcja człowieka ukazuje go jako byt stworzony przez Boga, będący częścią świata materialnego, a jednocześnie noszący w sobie tchnienie życia pochodzące od samego Stwórcy.

W swoim wystąpieniu odwołałem się do Księgi Rodzaju, gdzie czytamy, że Bóg ulepił człowieka z prochu ziemi i tchnął w jego nozdrza tchnienie życia, co uczyniło go istotą żywą. To połączenie elementu ziemskiego i boskiego ilustruje złożoność ludzkiej natury jako jednocześnie materialnej i duchowej. W tej biblijnej narracji człowiek nie jest bytem statycznym, lecz dynamicznym uczestnikiem historii, który odnajduje się w relacjach z Bogiem, z innymi ludźmi oraz z otaczającym światem.

W Psalmie 8 pojawia się pytanie: “Czym jest człowiek, że o nim pamiętasz?”, które skłania do refleksji nad wyjątkową pozycją człowieka w stworzeniu. Autor psalmu podkreśla, że człowiek został uczyniony “niewiele mniejszym od Boga”, co wskazuje na jego niezwykłą godność i powołanie do uczestnictwa w Bożym dziele stwórczym. W kontekście biblijnym, człowiek nie tylko jest stworzony przez Boga, ale także powołany do życia w pełni świadomego i duchowego, co odróżnia go od reszty stworzenia.

Podczas wykładu starałem się również wskazać na to, że nowoczesne nauki, mimo że często odrzucają tradycyjne pojęcia duszy, w gruncie rzeczy mogą odnaleźć pewne zbieżności z biblijną wizją człowieka jako jedności ciała i ducha. Współczesna nauka coraz częściej patrzy na człowieka jako na jedność, co jest zgodne z biblijnym przekonaniem o integralności ludzkiej natury. Człowiek jest nie tyle posiadaczem duszy czy ciała, co raczej jednością tych elementów, w pełni zanurzoną w relacji z Bogiem i światem.

Podsumowując, biblijna wizja człowieka jako istoty stworzonej przez Boga jest niezwykle bogata i wielowymiarowa, ukazując człowieka jako byt wyjątkowy, powołany do życia w harmonii z Bogiem, sobą samym i innymi. To właśnie w tej relacyjnej perspektywie człowiek odnajduje swoje miejsce i znaczenie w Bożym planie stworzenia.

Rola relacji i historii w biblijnej wizji człowieka

W moim wykładzie starałem się przedstawić zarys biblijnej wizji człowieka, zwracając szczególną uwagę na jego rolę w kontekście relacji i historii. Biblia, jako świadectwo wiary i teologiczna interpretacja dziejów ludu Bożego, nie dostarcza uporządkowanego studium, lecz raczej kolekcję tekstów, które wyrażają różnorodne wizje człowieka. Każdy z tych tekstów — od Księgi Rodzaju po Apokalipsę — przyczynia się do złożonego obrazu, w którym człowiek jest zarówno podmiotem, jak i przedmiotem dynamicznego procesu przemiany świata.

Relacje w biblijnym kontekście są fundamentalne. Człowiek jest postrzegany jako istota stworzona przez Boga, istniejąca w relacji do Niego, ale także jako część większej wspólnoty — rodziny, społeczeństwa, czy ludu wybranego. To zakorzenienie w relacjach jest kluczowe dla zrozumienia jego tożsamości. Pismo Święte wskazuje, że człowiek nie jest samotną wyspą, lecz żyje w sieci powiązań, które definiują jego miejsce w świecie. Relacje te są nie tylko społeczne, ale również duchowe, co wyraża się w biblijnej koncepcji człowieka jako istoty cielesnej i duchowej jednocześnie.

Historia natomiast odgrywa rolę tła, na którym rozgrywa się dramat ludzkiego życia. Biblia ukazuje człowieka jako uczestnika historii zbawienia, która zaczyna się od aktu stworzenia i rozciąga się przez całą narrację biblijną. Człowiek jest w niej nieustannie zapraszany do dialogu z Bogiem, co jest widoczne w pytaniach stawianych przez autorów biblijnych, takich jak to z Psalmu 8: „Czym jest człowiek?”. Ta refleksja nad miejscem człowieka we wszechświecie, jego niewielkością wobec majestatu stworzenia, ale jednocześnie jego niebywałą godnością, jako istoty stworzonej „niewiele mniejszą od Boga”, podkreśla jego wyjątkową rolę w planie Bożym.

Zatem, biblijna wizja człowieka to wizja dynamiczna, w której relacje i historia odgrywają kluczową rolę. Biblia zaprasza do refleksji nad tym, kim jesteśmy jako ludzie, stworzony na obraz Boga, lecz zanurzeni w historii, która jest nie tylko naszą własnością, ale częścią większego Bożego planu. Rozważając te aspekty, możemy lepiej zrozumieć, jak istotna jest nasza rola zarówno w relacji z Bogiem, jak i z innymi ludźmi oraz z całym stworzeniem.

Podsumowanie

Antropologia biblijna, będąca splotem teologii, historii i nauk o człowieku, oferuje unikalne spojrzenie na ludzką naturę oraz relacje człowieka z Bogiem. Analiza tekstów biblijnych pozwala nie tylko na zrozumienie czasów, w których powstały, ale także na refleksję nad uniwersalnymi pytaniami dotyczącymi kondycji człowieka, jego moralności oraz celu życia. Badania z tej dziedziny odkrywają, jak starożytne teksty biblijne kształtowały wizję człowieka, wpływając na jego aspiracje i wartości. Pomimo upływu tysięcy lat, historia biblijnych postaci oraz ich przeżycia pozostają aktualne, oferując współczesnemu odbiorcy głęboką wiedzę o ludzkiej naturze, a także inspirację do lepszego zrozumienia samego siebie i świata. Odkrycia z zakresu antropologii biblijnej podkreślają, że poszukiwanie sensu życia i zrozumienie miejsca ludzkości we wszechświecie były i nadal są fundamentalnymi elementami naszego istnienia.

Zachęcamy do zgłębiania tej fascynującej dziedziny, by poszerzać swoje horyzonty i odkrywać ponadczasowe prawdy inspirowane historią i kulturą zapisane w tekstach biblijnych.