Największe wpadki tłumaczy Biblii

Tłumaczenie Biblii stanowi jedno z najbardziej zajmujących wyzwań w historii piśmiennictwa, z racji zarówno kulturowej, jak i geograficznej różnorodności języków oryginalnych. Starożytne teksty hebrajskie, aramejskie i greckie, z których wywodzi się Biblia, od lat były przedmiotem studiów, debat oraz licznych prób reinterpretacji. Wielowiekowa tradycja transformacji Pisma Świętego na różnorodność języków nowożytnych pociąga za sobą niezliczoną ilość wyzwań. Każdy czas i miejsce, w których dokonano tłumaczenia, przynosiły ze sobą inne zasady lingwistyczne i kulturowe, a co za tym idzie, także odmienne trudności interpretacyjne. Już w starożytności, pomimo najlepszych intencji, tłumacze często napotykali na ograniczenia w postaci materiałów źródłowych, różnic dialektalnych, czy odmiennych poziomów zrozumienia tekstu.

Niektóre z najbardziej znanych błędów tłumaczeniowych, jak te w Wulgacie, przetrwały wieki, wpływając na teologię, tradycję i ikonografię Kościoła. Tłumaczenia takie jak Biblia Tysiąclecia, Biblia Jakuba Wujka czy przekłady protestanckie nie są wolne od omyłek, które z czasem stały się niezbędnym elementem badań biblijnych. Pochylenie się nad tymi błędami daje nie tylko wgląd w historyczne uwarunkowania lingwistyczne, ale także pozwala zrozumieć, jak nawet najmniejsze niuanse w przekładzie mogą zmieniać sens tekstu biblijnego i prowadzić do konsekwencji teologicznych czy kulturowych.

Odczłowieczanie kobiet w tłumaczeniach biblijnych

W transkrypcji mojego wykładu o tłumaczeniach biblijnych pojawia się temat, który dotyczy odczłowieczania kobiet w tłumaczeniach biblijnych. Jest to kwestia niezwykle istotna i zasługująca na szczegółową uwagę, choć w samym wykładzie została jedynie zasygnalizowana. Podam przykład z Pierwszego Listu do Koryntian 7, gdzie pojawia się zwrot: “Dobrze jest człowiekowi nie łączyć się z kobietą”. Takie sformułowanie sugeruje, jakoby kobieta była odrębna od kategorii „człowieka”, co jest oczywiście błędnym tłumaczeniem. W rzeczywistości, w oryginalnym tekście greckim użyto słowa “antropos”, które oznacza człowieka, ale w kontekście często odnosi się do mężczyzny, kiedy zestawiane jest z kobietą. Niestety, w wielu polskich tłumaczeniach, w tym w czterech pierwszych wydaniach Biblii Tysiąclecia, ten błąd się utrwalił, zanim został poprawiony w piątym wydaniu. Kolejny przykład z tego samego rozdziału brzmi: “Człowiek bezżenny troszczy się o sprawy Pana… podobnie i kobieta”. Brzmi to tak, jakby kobieta była wyłączona z kategorii ludzi. W rzeczywistości, termin użyty w oryginale, “agamos”, odnosi się do osoby nieżonnej, a nie do człowieka w ogóle. Tego rodzaju błędy w tłumaczeniach są nie tylko językowo niepoprawne, ale także w subtelny sposób przyczyniają się do odczłowieczania kobiet w tekstach religijnych, co może mieć poważne reperkusje na sposób, w jaki postrzegane są role płciowe w kontekście religijnym i społecznym. Problematyka ta dotyczy także innych pism biblijnych, jak choćby Księgi Rodzaju, gdzie słowo “adam”, czyli człowiek, bywa tłumaczone w sposób, który sugeruje, że kobieta jest czymś odrębnym od człowieka. Takie tłumaczenia, pomimo że nieintencjonalne, mogą kształtować i utrwalać negatywne stereotypy oparte na płci. Warto tu zaznaczyć, że tłumaczenia biblijne powinny być dokonywane z wielką roztropnością i uwzględnieniem kontekstu kulturowego oraz językowego, aby unikać tego rodzaju absurdalnych i krzywdzących błędów. Ponadto, konieczność rewizji i poprawy błędnych tłumaczeń wskazuje na dynamiczny charakter interpretacji tekstów świętych, które muszą być dostosowywane do współczesnych standardów językowych i etycznych.

Nadużywanie wielkich liter w polskich przekładach Biblii

W transkrypcie mojego wykładu, który poświęcony jest błędom w polskich tłumaczeniach Biblii, pojawia się również temat nadużywania wielkich liter. Choć nie jest to bezpośrednio związane z “nadużywaniem wielkich liter w polskich przekładach Biblii”, można dostrzec w nim zarys tego zjawiska, które ma wpływ na odbiór tekstu biblijnego przez czytelnika. Jednym z przykładów jest termin “Syn Człowieczy”, który od czasów Biblii Jakuba Wujka pisany jest w taki sposób, że oba człony tej frazy zapisuje się wielką literą. Efektem takiego zapisu jest nadanie temu wyrażeniu aury tajemniczości i mistycyzmu, co w pewnym stopniu może zniekształcać pierwotne znaczenie tego semityzmu, które w oryginale oznacza po prostu człowieka. To zjawisko nie ogranicza się jedynie do tego jednego terminu. W polskich przekładach Biblii, zwłaszcza w Biblii Tysiąclecia, często stosuje się wielką literę w odniesieniu do zaimków i rzeczowników teologicznych, takich jak Jego, Jemu. Ten sposób zapisu wszedł do użytku również w teologii i artykułach teologicznych, co sprawia, że spotykamy się z dość absurdalnymi konstrukcjami językowymi, w których niemal każde słowo pisane jest wielką literą. Obecnie zauważa się, że zjawisko to wynika w dużej mierze z przyjętej praktyki translatorskiej, która sięga korzeniami do przekładów biblijnych, wpływając na inne teksty religijne. Warto zaznaczyć, że jestem zaangażowany w prace Komisji Języka Religijnego przy Radzie Języka Polskiego, gdzie także zwracamy uwagę na tę kwestię, apelując o większą rozwagę w stosowaniu wielkich liter, aby unikać nieporozumień i zachować klarowność przekazu. Nadużywanie wielkich liter to problem, który wymaga refleksji nad naszym podejściem do tłumaczenia i interpretacji tekstów świętych, aby nie wprowadzać czytelnika w błąd i nie deformować oryginalnego przekazu biblijnego.

Błędy i kontrowersje w tłumaczeniach Wulgaty i Biblii Jakuba Wujka

W kontekście analizy błędów i kontrowersji w tłumaczeniach Wulgaty i Biblii Jakuba Wujka, warto zwrócić uwagę na kilka istotnych kwestii, które wynikają z trudności w przekładzie i interpretacji tekstów biblijnych na język polski. Wulgata, jako jedno z najważniejszych tłumaczeń Biblii na łacinę, zrealizowane przez św. Hieronima, wprowadziła niektóre przekłady, które zaciążyły na teologii chrześcijańskiej, zwłaszcza katolickiej. Przykładem jest tłumaczenie z Księgi Rodzaju 3,15, gdzie sformułowanie “ona zmiażdży ci głowę” wpłynęło na maryjne interpretacje tekstu. W oryginale hebrajskim użyte jest zaimek męski “on”, co sugeruje, że to potomek niewiasty miałby zmiażdżyć głowę węża, co odnosi się do Mesjasza. To tłumaczenie Hieronima wpłynęło na sztukę i teologię, nadając mariologii szczególny wymiar.

Podobnie problematyczne jest tłumaczenie z Księgi Wyjścia 34,29, gdzie Hieronim, nie mając dostępu do samogłosek w tekście hebrajskim, przetłumaczył “karan” jako “mieć rogi”, co doprowadziło do powstania wizerunków Mojżesza z rogami, jak w słynnej rzeźbie Michała Anioła. W rzeczywistości “karan” powinno oznaczać “promieniować”, co zmienia całkowicie przekaz tej historii.

Przechodząc do Biblii Jakuba Wujka, warto podkreślić, że Wujek, tłumacząc przede wszystkim z Wulgaty, nie ustrzegł się tych samych błędów. Jego tłumaczenie, choć ważne dla kultury polskiej i języka, zawiera niektóre niezrozumiałe zwroty, które mogą być trudne w odbiorze. Przykładem jest Izajasz 5,1, gdzie Wujek tłumaczy “Winnicę nabył mój miły na rogu, synu oliwy”, co jest trudne do zrozumienia bez znajomości kontekstu i znaczeń hebrajskich terminów. Innym przykładem jest Izajasz 9,2, gdzie z powodu błędnej interpretacji hebrajskiego “lo” jako przeczenia, przekład staje się nielogiczny.

Oba tłumaczenia, zarówno Hieronima, jak i Wujka, ilustrują wyzwania związane z tłumaczeniem tekstów biblijnych, które wymagają nie tylko znajomości języka, ale także zrozumienia kontekstu kulturowego i teologicznego. Tłumaczenia te pokazują, jak drobne różnice w interpretacji mogą prowadzić do dużych konsekwencji teologicznych i historycznych, co czyni analizę tych przekładów nie tylko fascynującą, ale i niezmiernie istotną dla zrozumienia rozwoju myśli religijnej.

Podsumowanie

Podsumowując, wpadki tłumaczy Biblii rzucają światło na fascynujący, ale i skomplikowany proces przekładu tekstów świętych. Każdy błąd i nieścisłość, choć dla niektórych mogą wydawać się trywialne, ukazuje jak ważne jest zachowanie wierności oryginalnym tekstom, a jednocześnie jak trudne bywa przeniesienie niuansów kulturowych i językowych sprzed tysięcy lat na współczesny język. Wpływ tłumaczeń na interpretację i postrzeganie Biblii jest nieoceniony, a każdy z tych błędów to nie tylko lekcja historii, ale również przypomnienie o potrzebie precyzji i skrupulatności w pracy tłumaczy. Działania mające na celu poprawę istniejących tłumaczeń oraz rozwój nowych projektów tłumaczeniowych dowodzą, jak ważne jest ciągłe dążenie do pełniejszego zrozumienia tych niezmiernie istotnych tekstów. Niezależnie od naszych przekonań religijnych, praca tłumaczy biblijnych wciąż budzi podziw i zasługuje na szacunek.

Jeżeli zafascynował Cię temat i chcesz dowiedzieć się więcej o historii tłumaczeń Biblii oraz jej wpływie na kulturę, poszukaj książek i artykułów związanych z tym zagadnieniem. Pamiętaj, że każda lektura to krok w stronę głębszego zrozumienia świata!