Stela Merenptaha – DOWÓD na wyjście Izraela z Egiptu?

Stela Merenptaha, znana również jako Stela Izraela, to jedno z najstarszych świadectw pozabiblijnych wspominających o starożytnym Izraelu. Znaleziona pod koniec XIX wieku przez brytyjskiego egiptologa Williama Petri’ego w Tebach, pochodzi z czasów panowania faraona Merenptaha, który władał Egiptem około 1213-1203 r. p.n.e. Stela została wyrzeźbiona na czarnym granicie i liczy sobie około 3 metrów wysokości. Ramzes II, ojciec Merenptaha, pozostawił Egipt jako wpływową potęgę, a jego następca kontynuował tę politykę, co umożliwiło mu prowadzenie kampanii wojskowych.

Stela Merenptaha zawiera inskrypcję upamiętniającą zwycięstwa faraona nad różnymi ludami i krainami, zarówno na zachodzie, jak i na wschodzie. Interesująca nas część opisu znajduje się w końcowych liniach inskrypcji, gdzie wymienione są wyprawy Merenptaha do kanaanu, w tym odniesienie do ludu Izraela jako grupy przetrzebionej i pozbawionej nasienia. Dzięki tej inskrypcji, która uchodzi za jedno z najwcześniejszych odniesień do Izraela poza Biblią, stela stała się nieodzownym źródłem w badaniach nad historią starożytnego Izraela i Egiptu.

Poniżej przedstawiamy tabelę porównującą inne ważne artefakty, które rzucają światło na historię oraz zarys geograficzny związany z Izraelem i Egiptem:

“`markdown
| Artefakt | Miejsce odkrycia | Okres historyczny | Znaczenie dla badań historycznych |
|——————-|——————|——————-|——————————————————-|
| Stela Merenptaha | Teby | XIII w. p.n.e. | Najwcześniejsze pozabiblijne świadectwo istnienia Izraela |
| Kamień Moabicki (Mesha Stela) | Dhiban, Jordania | IX w. p.n.e. | Wzmianka o Izraelu oraz tetragram imienia Boga |
| Stela Naramsina | Susa | XXIII w. p.n.e. | Ukazuje potęgę króla Akadyjczyków |

“`

Dzięki analizie tych i wielu innych podobnych artefaktów, badacze są w stanie rekonstruować fascynujący obraz starożytnych cywilizacji i ich wzajemne relacje. Stela Merenptaha odgrywa w tym kluczową rolę, ukazując interakcje pomiędzy Egiptem a wczesnym Izraelem.

Kim był faraon Merenptah?

Merenptah, syn Ramzesa II, był faraonem Egiptu z XIX dynastii, który zasłynął przede wszystkim dzięki Steli Merenptaha, znanej również jako Stela Izraela. Jego panowanie przypada na lata 1213–1203 p.n.e., a jego imię teoforyczne, Merenptah, oznacza “umiłowany przez Ptah” — boga rzemiosła i sztuki, którego kult był szczególnie rozwinięty w mieście Memfis. Faraon Merenptah przeniósł stolicę Egiptu do Memfis, co podkreślało jego oddanie temu bóstwu.

Merenptah rządził Egiptem po okresie długiego i stabilnego panowania swojego ojca, Ramzesa II. Jego rządy charakteryzowały się militarnymi podbojami, które zostały upamiętnione na steli, będącej najważniejszym pomnikiem jego dokonań. Stela Merenptaha jest szczególnie cenna dla historii biblijnej, ponieważ zawiera najstarszą znaną wzmiankę o Izraelu, umiejscawiając to plemię w kontekście starożytnego Kanaanu. Tekst steli opisuje wyprawy wojenne faraona, jego zwycięstwa nad Libijczykami oraz kampanie na ziemiach kananejskich, gdzie po raz pierwszy pojawia się nazwa Izrael. To właśnie ten dokument stał się kluczowym dowodem na istnienie ludu Izraela poza biblijnym kontekstem.

Pomimo że stela Merenptaha ma funkcję propagandową, wyolbrzymiającą sukcesy militarne faraona, jej wartość historyczna jest nie do przecenienia, ponieważ oferuje wgląd w relacje Egiptu z krajami Lewantu i potwierdza obecność Izraela w regionie w XIII wieku p.n.e. Wzmianka o Izraelu na steli jest przedmiotem licznych dyskusji naukowych, dotyczących interpretacji i lokalizacji tego ludu w kontekście geograficznym i politycznym tamtej epoki. Merenptah, dzięki tej steli, na trwałe zapisał się w historii jako władca, który po raz pierwszy uwiecznił nazwę Izrael w źródłach pozabiblijnych, co czyni jego postać niezwykle ważną dla badań nad starożytnym Bliskim Wschodem i historią biblijną.

Znaczenie Steli Merenptaha w historii

W moim wykładzie na temat Steli Merenptaha poruszyłem fascynujące zagadnienia związane z jej znaczeniem w historii. Stela ta, będąca jednym z najważniejszych egipskich artefaktów, dostarcza nam najstarszego pozabiblijnego dowodu na istnienie ludu Izraela w drugim tysiącleciu przed Chrystusem. Odkryta w 1896 roku przez Williama Petri, w świątyni grobowej faraona Merenptaha w Tebach, stela składa się z inskrypcji, które opisują militarne kampanie faraona, w tym jego zwycięstwa w Libii oraz wyprawy na wschód, do Kanaanu.

Właśnie w tych inskrypcjach po raz pierwszy pojawia się nazwa Izrael, co czyni tę stelę nie tylko kluczowym źródłem historycznym, ale również artefaktem, który wzbudza wiele kontrowersji i dyskusji wśród badaczy. Wspomniane w tekście określenie Izraela jako plemienia, a nie określonego geograficznie państwa, sugeruje, że w tamtym czasie Izraelici byli ludem koczowniczym bez stałej ziemi, co jest zgodne z narracją biblijną o ich wędrówkach.

Stela Merenptaha nie tylko dostarcza informacji o istnieniu Izraela, ale także ilustruje sposób, w jaki Egipcjanie postrzegali ten lud. Zastosowanie determinatorów wskazujących na grupę ludzi, a nie na terytorium, sugeruje, że Izrael był postrzegany jako społeczność etniczna, co jest istotne dla zrozumienia ich tożsamości w kontekście historycznym.

Dyskusje wokół steli koncentrują się również na kwestii, czy rzeczywiście potwierdza ona wyjście Izraelitów z Egiptu. Choć nie dostarcza bezpośrednich dowodów na eksodus, jej treść może sugerować, że Egipcjanie zetknęli się z Izraelem już w Kanaanie, co otwiera pole do dalszych badań nad migracjami i osadnictwem w tym regionie.

Stela Merenptaha, znana również jako Stela Izraela, pozostaje bezcennym dokumentem, który łączy archeologię z badaniami biblijnymi, oferując unikalny wgląd w historię starożytnego Bliskiego Wschodu. Jej odkrycie i interpretacja mają kluczowe znaczenie dla zrozumienia wczesnych dziejów Izraela i jego interakcji z sąsiadującymi kulturami.

Kontrowersje wokół interpretacji Steli

Podczas omawiania Steli Merenptaha, jednego z najstarszych artefaktów, który może wskazywać na istnienie biblijnego Izraela, napotykamy wiele kontrowersji związanych z jej interpretacją. Stela Merenptaha, znana również jako Stela Izraela, została odkryta w 1896 roku przez brytyjskiego archeologa Williama Petrie w Tebach. Jest to trzy metrowy kamienny monument zawierający inskrypcje, które opowiadają o zwycięstwach faraona Merenptaha. To właśnie na tej steli po raz pierwszy pojawia się nazwa Izrael, co czyni ją niezwykle istotnym dokumentem dla badań nad wczesną historią Izraela. Jednakże sposób, w jaki ta nazwa jest przedstawiona, budzi wiele pytań i wątpliwości.

Pierwszą kontrowersją jest użycie determinatorów przy nazwie Izrael. W przeciwieństwie do innych wymienionych na steli ludów, takich jak Kanaan czy Aszkelon, przy Izraelu nie użyto determinatora oznaczającego kraj czy obszar geograficzny. Zamiast tego zastosowano determinatory wskazujące na grupę ludzi, co sugeruje, że Izrael był raczej ludem bez ustalonego terytorium. Taka interpretacja może być zgodna z biblijnym opisem Izraelitów jako ludu wędrującego, co jednak niekoniecznie oznacza, że mowa tu o tym samym ludzie znanym z Biblii.

Kolejną kwestią jest lokalizacja Izraela w kontekście innych wymienionych miejsc. Stela opisuje kampanię Merenptaha w Kanaanie, co sugeruje, że faraon zetknął się z ludem Izraela właśnie tam, a nie w Egipcie. To z kolei prowadzi do dyskusji na temat tego, czy stela potwierdza wyjście Izraelitów z Egiptu, czy raczej ich obecność w Kanaanie. Niektórzy badacze sugerują, że Izraelici mogli być jednym z ludów, które osiedliły się w Kanaanie po odejściu z Egiptu, co stela mogłaby pośrednio potwierdzać.

Dodatkowo, sam fakt, że Izrael został wymieniony na steli, świadczy o jego znaczeniu w tamtym okresie. Faraon Merenptah uznał za istotne wspomnienie o nim, co może oznaczać, że Izrael był liczącym się graczem politycznym w regionie. To z kolei rodzi pytania o jego rzeczywisty wpływ i rolę w historii Kanaanu.

Podsumowując, interpretacja Steli Merenptaha jest złożona i wielowarstwowa. Choć stela dostarcza cennych informacji na temat istnienia ludu o nazwie Izrael w XIII wieku p.n.e., sama nazwa i kontekst jej użycia pozostawiają wiele miejsca na interpretację. Czy jest to dowód na biblijny exodus, czy jedynie świadectwo historycznej obecności ludu Izrael w Kanaanie, pozostaje przedmiotem intensywnych badań i dyskusji wśród biblistów i archeologów.

Podsumowanie

Podsumowując, stela Merenptaha to wyjątkowy artefakt, który w ważny sposób wzbogaca nasze zrozumienie starożytnego Egiptu oraz jego oddziaływań na inne kultury tamtych czasów. Niezwykła płyta odnaleziona w rejonie Teb w roku 1896 przez Flindersa Petrie, od ponad wieku stanowi cenny obiekt analizy i interpretacji historycznej. Stela jest szczególnie znana z pierwszego w historii wzmianki o Izraelu, która nie tylko dostarcza dowodów na kształtowanie się tej starożytnej krainy, ale także otwiera pole do licznych debat na temat chronologii wydarzeń historycznych w regionie. Współczesne badania nad stelą, włączając w to nowoczesne techniki analityczne, pozwalają lepiej zrozumieć zarówno tło jej powstania, jak i jej odbiór w szerszym kontekście historycznym. Dzięki temu, stela Merenptaha staje się nie tylko zabytkiem sztuki staroegipskiej, ale również kluczem do poznania przeszłości, która pozostaje wciąż żywa w naszej kulturze i nauce.

Zachęcamy do dalszego zgłębiania tajemnic starożytnego Egiptu i jego fascynujących artefaktów, aby poszerzać swoją wiedzę o przeszłości, która kształtuje naszą teraźniejszość i przyszłość.