Tekst dodany do Ewangelii DOPIERO w V wieku!

Omawiany fragment Ewangelii Jana, dotyczący kobiety oskarżonej o cudzołóstwo, znany jako perykopa o jawnogrzesznicy, budzi wiele kontrowersji zarówno w świecie biblistyki, jak i w kontekście jego historycznego umiejscowienia w tradycji biblijnej. Lokalizacja tego narracyjnego fragmentu – ósmy rozdział Ewangelii Jana, wersety od 1 do 11 – jest przedmiotem debaty ze względu na brak jego obecności w najstarszych zachowanych greckich manuskryptach Nowego Testamentu, takich jak Papirus 66 i Papirus 75, pochodzących z około II wieku. Dodatkowo, wielkie kodeksy biblijne, takie jak kodeksy Synajski, Watykański, Aleksandryjski i Efrema, również nie zawierają tej perykopy.

Oś tej historii historycznej koncentruje się nie tylko na geograficznych i kulturowych realiach starożytnej Palestyny, lecz również na socjalnych i religijnych normach Judy, które miały wpływ na retorykę i przesłanie opowieści. Opowiadanie to, umiejscowione w sercu Jerozolimy, zapewnia dynamiczne tło do refleksji nad prawem Mojżeszowym i nauką Jezusa, która w tej perykopie wykazuje głęboko empatyczny i litościwy charakter.

Powyższa tabela ilustruje kluczowe punkty sporne związane z kwestią autentyczności omawianego fragmentu, podkreślając złożoność i głębokość analizy potrzebnej do pełnego zrozumienia jego miejsca w kanonie biblijnym.

Historia i pochodzenie tekstu o jawnogrzesznicy

W historii tekstu o jawnogrzesznicy zawartego w Ewangelii według Jana, kryje się zaskakująca i wielowiekowa debata. Fragment ten, znany z opowieści o kobiecie oskarżonej o cudzołóstwo i przyprowadzonej przed Jezusa, nie pojawia się w najstarszych greckich manuskryptach tej Ewangelii. Papirusy 66 i 75, które uchodzą za najważniejsze świadectwa z II wieku, nie zawierają tej perykopy. Podobnie jest z czterema wielkimi kodeksami biblijnymi, jak synajski czy watykański, również nie zawierającymi tego fragmentu. Dopiero w V wieku tekst ten pojawia się w kodeksie Bezy, co sugeruje, że został dodany później, a nie był częścią oryginalnego tekstu Jana.

Interesujący jest również fakt, że najstarsi Ojcowie Kościoła, tacy jak Klemens Aleksandryjski czy Orygenes, nie wspominają o tej perykopie, co sugeruje, że nie była im znana jako część kanonicznych Ewangelii. To z kolei prowadzi do wniosku, że tekst o jawnogrzesznicy mógł być marginalizowany z powodów moralnych, jak sugeruje św. Augustyn, który twierdził, że usunięto go, aby nie zachęcać kobiet do grzechu.

Najstarsze tłumaczenia biblijne, w tym niektóre wersje syryjskie i koptyjskie, również nie zawierają tego tekstu. Odkrycia takie jak pisma Dydyma Ślepego z IV wieku, które wspominają o tym opowiadaniu, wskazują, że tradycja ta istniała w różnych formach zanim została włączona do kanonicznego tekstu Jana.

Krytyka tekstualna i badania literackie wskazują, że perykopa ta nie harmonizuje z resztą Ewangelii Jana ani pod względem języka, ani struktury. Styl i tematyka są bliższe synoptykom, zwłaszcza Ewangelii Łukasza, co sugeruje, że to tam pierwotnie mogła należeć. Wzmianki o kobiecie oskarżonej o grzechy pojawiają się w innych wczesnochrześcijańskich tekstach, co może wskazywać na wcześniejsze istnienie tej historii w tradycji ustnej lub innych, niekanonicznych Ewangeliach.

Podsumowując, historia tekstu o jawnogrzesznicy jest fascynującym przykładem ewolucji tradycji biblijnej, ukazującym, jak teksty mogły być dodawane, modyfikowane lub usuwane w odpowiedzi na teologiczne i moralne debaty w Kościele.

Brak perykopy w najstarszych manuskryptach

W kontekście braku perykopy w najstarszych manuskryptach, warto podkreślić, że tekst dotyczący kobiety oskarżonej o cudzołóstwo, który obecnie znamy z Ewangelii Jana (rozdział 8, wersety 1-11), nie występuje w najstarszych i najbardziej wiarygodnych rękopisach tej Ewangelii. Najważniejsze greckie manuskrypty, takie jak Papirus 66 z około 170 roku po Chrystusie oraz Papirus 75 z około 200 roku, nie zawierają tego fragmentu. To istotne świadectwa, które wskazują na pierwotny brak tego tekstu w Ewangelii Jana. Podobnie, cztery wielkie kodeksy biblijne, jak kodeks synajski, watykański, aleksandryjski oraz efrema, również nie mają tej perykopy w swoich zbiorach.

Brak perykopy w tych najstarszych świadectwach tekstualnych sugeruje, że tekst ten nie był częścią oryginalnej wersji Ewangelii Jana. Również analiza literacka wskazuje, że perykopa o jawnogrzesznicy nie harmonizuje z konstrukcją literacką tej części Ewangelii Jana i bardziej przypomina tradycję synoptyczną, zwłaszcza Ewangelię Łukasza. Co ciekawe, tekst ten pojawia się po raz pierwszy w kodeksie Bezy z V wieku, co sugeruje, że został wprowadzony do Ewangelii długo po jej napisaniu.

Dodatkowym argumentem za późnym dodaniem perykopy są opinie najstarszych greckich Ojców Kościoła, takich jak Klemens Aleksandryjski, Orygenes czy Cyprian, którzy nie cytują tego fragmentu, co wskazuje na jego nieznajomość w ich czasach. Bruce Metzger, wybitny badacz krytyki tekstualnej, podkreśla, że przed X wiekiem greccy Ojcowie Kościoła nie komentują tego fragmentu, co wskazuje na jego późniejsze wprowadzenie do kanonu.

Z tych powodów egzegeci doszli do wniosku, że perykopa o jawnogrzesznicy nie była pierwotnie częścią Ewangelii Jana i została dodana jako późniejszy dodatek, prawdopodobnie najpóźniej ze wszystkich tekstów Nowego Testamentu. Dopiero rozwój krytyki tekstualnej i odkrycie starożytnych manuskryptów uświadomiły badaczom istnienie tej kontrowersji, co prowadzi do obecnych debat nad jej autentycznością.

Kontrowersje teologiczne i literackie

W sekcji Kontrowersje teologiczne i literackie chciałbym skupić się na złożoności, jaką niesie ze sobą tekst o jawnogrzesznicy z Ewangelii według Jana. Owa perykopa, znana z głębokiego przesłania miłosierdzia, w rzeczywistości stanowi jedno z najbardziej kontrowersyjnych miejsc w Nowym Testamencie. Z jednej strony, jej literacka i teologiczna wartość jest nie do przecenienia, z drugiej zaś, jej obecność w kanonie biblijnym była i jest przedmiotem licznych debat.

Zacznijmy od aspektu literackiego. Perykopa znajduje się w Ewangelii Jana, ale jej styl i tematyka bardziej przypominają narracje z Ewangelii synoptycznych, zwłaszcza Łukasza. Widać to w strukturze opowiadania, ukazującej konflikt Jezusa z faryzeuszami oraz w sposobie, w jaki jest przedstawiony Jezus – bardziej jako miłosierny nauczyciel niż teologiczny Logos znany z reszty czwartej Ewangelii. Co więcej, w najstarszych i najważniejszych rękopisach Ewangelii Jana, takich jak Papirus 66 i Papirus 75, tej perykopy nie ma, co wskazuje, że mogła być dodana później, prawdopodobnie w V wieku, co czyni ją jednym z najpóźniej wprowadzonych tekstów Nowego Testamentu.

Pod względem teologicznym, opowiadanie to było i jest przedmiotem intensywnych debat. Niektórzy Ojcowie Kościoła, jak Augustyn, sugerowali, że tekst był celowo usuwany z rękopisów z powodów moralnych – obawiano się, że mógłby być interpretowany jako przyzwolenie na grzech. Augustyn zauważa, że przeciwnicy tej perykopy bali się, iż jej przesłanie mogłoby zachęcić do moralnego liberalizmu. Z kolei współczesne badania krytyki tekstualnej wskazują, że perykopa o jawnogrzesznicy mogła istnieć w tradycji ustnej czy w różnych ewangeliach apokryficznych, zanim została zredagowana i włączona do kanonicznej Ewangelii Jana.

Z perspektywy literackiej, perykopa ta harmonizuje z synoptycznym pasmem konfliktów, szczególnie w kontekście prób uchwycenia Jezusa na słowie przez faryzeuszy. W tradycji synoptycznej jest to motyw częsty, podczas gdy w Ewangelii Jana nie występuje. Co więcej, różne późniejsze manuskrypty umiejscawiają tę perykopę w różnych miejscach, zarówno w Ewangelii Jana, jak i Łukasza, co podkreśla jej niepewne miejsce w kanonie.

Podsumowując, kontrowersje wokół tej perykopy są wielowymiarowe, obejmując zarówno kwestie tekstualne, jak i teologiczne. Jej późne pojawienie się w tekstach biblijnych, niezgodność z janowym stylem literackim oraz moralne implikacje jej przesłania czynią ją fascynującym przedmiotem badań dla biblistów, teologów i literaturoznawców. Jej historia jest świadectwem złożoności, z jaką wczesny Kościół musiał się mierzyć w procesie formowania kanonu Pisma Świętego.

Podsumowanie

Podsumowanie tej refleksji nad historią jawnogrzesznicy z Ewangelii pozwala nam dostrzec głębię przesłania miłosierdzia i przebaczenia, które niesie ze sobą chrześcijaństwo. Przykład kobiety, która pomimo odrzucenia społecznego, znalazła przebaczenie i nową szansę na życie, pokazuje nam, że Bóg patrzy dalej niż nasze błędy, kładąc nacisk na możliwość wewnętrznej przemiany. Historia ta staje się więc również zaproszeniem dla nas, abyśmy sami stawali się narzędziami miłosierdzia w świecie pełnym podziałów i ocen. Z folkloru ewangelicznego wyłania się uniwersalna prawda o nadziei i odkupieniu, która przemawia do każdego człowieka, wskazując, że żadne potępienie nie jest ostateczne. Refleksja nad tą opowieścią zachęca nas do zrewidowania własnych postaw wobec tych, którzy w oczach świata uchodzą za „grzeszników”, i przypomina, że każdy zasługuje na drugą szansę.

Zastanówmy się, jak my sami możemy stać się źródłem miłosierdzia i akceptacji w życiu innych ludzi, realizując w ten sposób istotę przesłania ewangelicznego na co dzień.