Pierwsze zdanie Biblii – analiza teologiczna

O czym jest tekst

Tekst jest popularnonaukowym opracowaniem teologicznym pierwszego zdania Księgi Rodzaju, opartego na analizie hebrajskich słów: „bereszit” (na początku), „bara” (stworzył) i „Elohim” (Bóg). Autor, jako biblista i wykładowca języka hebrajskiego, łączy w nim wprowadzenie do hebrajskiego oryginału z szerszym spojrzeniem na biblijną wizję czasu, stworzenia i obrazu Boga. Tekst należy do cyklu „biblia. krok po kroku”, więc ma formę krótkiej lekcji, która przygotowuje do dalszego, pogłębionego czytania Księgi Rodzaju.​

Czego można się dowiedzieć

Po pierwsze, czytelnik poznaje bogate znaczenie słowa „bereszit”, które jest nie tylko pierwszym wyrazem Biblii, ale i hebrajską nazwą Księgi Rodzaju – „Księgi Początków”. Majewski pokazuje, że tytuł ten świetnie oddaje treść: księga opisuje początki świata, człowieka, Izraela, grzechu, łaski i przymierza, ale „bereszit” mówi też coś ważnego o czasie: Biblia proponuje linearno–historyczną koncepcję czasu, w przeciwieństwie do cyklicznej, kosmogonicznej wizji starożytnego Bliskiego Wschodu. W mitach Mezopotamii i Kanaanu czas zatacza krąg związany z porami roku i rytuałami powrotu „do tamtego czasu” (illo tempore), podczas gdy w Księdze Rodzaju historia biegnie „do przodu”, co utrudnia traktowanie tych opowiadań jako „czystego mitu”.​

Po drugie, autor omawia teologiczny ciężar wyrażenia „na początku”: Biblia jakby mówi „na początku był Bóg”, niezależnie od tego, jak ktoś wyobraża sobie fizyczny początek świata. Cała rzeczywistość jest dziełem odwiecznie istniejącego JHWH, a do tej prawdy nawiązuje Prolog Ewangelii Jana („Na początku było Słowo”), co w świetle całej Biblii prowadzi do identyfikacji wszechmocnego Słowa stwórczego z Jezusem Chrystusem, odwiecznym Słowem Ojca. W ten sposób pierwsze zdanie Biblii staje się pomostem między Starym a Nowym Testamentem, otwierając drogę do chrystologicznej lektury stworzenia.​

Po trzecie, Majewski analizuje czasownik „bara” – „stworzył” – który w Pięcioksięgu odnosi się wyłącznie do Boga, nigdy do człowieka. Podkreśla, że człowiek nie „stwarza”, lecz sam jest stworzony, a Bóg jest jedynym Źródłem wszystkiego, co istnieje; jednocześnie „bara” nigdy nie łączy się z biernikiem słowa „materia”, co wielu egzegetów interpretuje jako zawartą w Biblii ideę stworzenia z niczego (creatio ex nihilo). Wreszcie, autor wyjaśnia, dlaczego rzeczownik „Elohim” – formalnie liczba mnoga „bogowie” od „El” – nie świadczy o śladach politeizmu: w Biblii setki razy występuje jako określenie jedynego Boga JHWH, a gdyby kojarzył się z politeizmem, zostałby zarzucony przez ortodoksyjnych monoteistów. Przeciwnie, w czasach dojrzałego monoteizmu określenie „Elohim” cieszy się wielką popularnością, pojawiając się nawet tam, gdzie wcześniej występowało imię JHWH.​

Dlaczego warto przeczytać

Tekst warto przeczytać, jeśli chcesz zobaczyć, jak niezwykle gęste w znaczenie jest pierwsze zdanie Biblii i jak wiele można wydobyć z analizy kilku hebrajskich słów, nawet bez zaawansowanej znajomości języka. Krótkie opracowanie Majewskiego dobrze łączy prostotę formy z teologiczną głębią: porządkuje kwestie czasu (linearność vs. cykliczność), stworzenia (Bóg jako jedyny Stwórca, możliwa idea creatio ex nihilo) i obrazu Boga (monoteizm a forma „Elohim”), a jednocześnie wskazuje na powiązania z Prologiem Jana i chrystologicznym odczytaniem stworzenia. To bardzo dobra „lekcja wstępna” do dalszej lektury Księgi Rodzaju, przydatna zarówno dla osób zaczynających przygodę z Biblią, jak i dla tych, którzy chcą odświeżyć sobie spojrzenie na znane zdanie „Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię” i zobaczyć w nim znacznie więcej niż tylko literacki wstęp do historii świata.