Problemy małżeństw starotestamentowych

O czym jest tekst

Autor zapowiada, że skupi się na czterech głównych problemach małżeństw Starego Testamentu: poligamii (wielożeństwie), braku potomstwa, zdradzie oraz rozwodach, a następnie omawia je po kolei, osadzając w szerokim tle kulturowym. W części o poligamii rozróżnia dokładnie poligynię (małżeństwo jednego mężczyzny z wieloma kobietami) i poliandrię (małżeństwo kobiety z kilkoma mężczyznami), podkreślając, że w Biblii faktyczna, jednoczesna poligamia dotyczy wyłącznie poligynii, podczas gdy poliandria pojawia się jedynie w formie sukcesywnej, po śmierci pierwszego małżonka, np. w lewiracie. Artykuł pokazuje też, że choć przeciętny współczesny czytelnik uważa poligamię za moralnie naganną, Biblia nigdzie wprost jej nie potępia, co wymaga wyjaśnienia w perspektywie rozwoju objawienia i ówczesnych norm społecznych.​

Czego można się dowiedzieć

Po pierwsze, tekst wnikliwie omawia zjawisko poligamii w Starym Testamencie i w kulturach ościennych. Majewski wskazuje, że poligamia była szeroko rozpowszechniona i społecznie akceptowana w starożytności, a teksty prawne, jak tabliczki z Nuzi czy Kodeks Hammurabiego, wręcz zachęcały do wzięcia konkubiny lub nałożnicy, gdy żona okazywała się bezpłodna. Autor przypomina, że patriarchowie dążyli zasadniczo do monogamii (Abraham, Jakub pragnął jednej „ukochanej żony”), a po poligamię sięgali raczej z konieczności (presja posiadania potomstwa, podstęp Labana), często na skutek inicjatywy samych kobiet (Sara podsuwająca Hagar, Rachela – Bilhę, Lea – Zilpę). Jednocześnie artykuł pokazuje, że Pismo Święte opisuje poligamię tylko w ramach dawnych historii, podczas gdy tam, gdzie naucza o małżeństwie jako takim (teksty prorockie, mądrościowe, opowiadania o stworzeniu), konsekwentnie zakłada ideał monogamiczny.​

Po drugie, autor omawia trzy inne problemy starotestamentowych małżeństw: brak potomstwa, zdradę i rozwód. Bezpłodność jawi się jako szczególnie dramatyczna: uchodzi za hańbę, przerywa linię dziedziczenia, pozbawia ochrony na starość, dlatego kultura wypracowała rozwiązania takie jak surogacja przez niewolnicę czy nałożnicę oraz lewirat, w którym brat lub krewny zmarłego ma obowiązek poślubienia wdowy. W części o zdradzie i rozwodzie autor odwołuje się do tekstów prawnych (Pwt 24,1; Pwt 22,13–19.28–29), tradycji rabinicznych (szkoła Szammaja – rygorystyczna, szkoła Hillela – liberalna), a także do mądrości Syracha (Syr 25,26), pokazując, jak różnie interpretowano niejasne sformułowanie „coś odrażającego” jako możliwą przesłankę rozwodu, przy równoczesnym mocnym podkreślaniu ideału wierności małżeńskiej w literaturze mądrościowej.​

Po trzecie, artykuł proponuje głębsze odczytanie biblijnego ideału małżeństwa „od początku”, od opowiadań o stworzeniu (Rdz 1–2). Majewski podkreśla, że obydwa opisy stworzenia człowieka ukazują zamysł Boga jako więź wyłączną, nierozerwalną, heteroseksualną i monogamiczną – „złączą się w jedno ciało” – oraz że pierwotny plan zostaje zniekształcony przez grzech, czego symboliczną ilustracją jest postać Lameka, pierwszego poligamisty, przedstawionego jako szczególnie zdeprawowany potomek Kaina. Zwraca też uwagę na prorockie i mądrościowe teksty wychwalające wierność małżeńską oraz na interpretację kluczowego wersetu Rdz 2,24 („mężczyzna opuszcza ojca swego i matkę swoją i łączy się ze swą żoną”), który nie opisuje realiów patriarchalnej kultury, lecz je przekracza, dowartościowując kobietę i relację „jedno ciało” jako fundament teologii małżeństwa.​

Dlaczego warto przeczytać

Artykuł warto przeczytać, jeśli chcesz uczciwie zmierzyć się z trudnymi fragmentami Biblii dotyczącymi małżeństwa – poligamii, nałożnic, rozwodów – bez ich ani idealizowania, ani odrzucania całego Starego Testamentu jako „niemoralnego”. Majewski pokazuje, jak odróżniać opis od normy, jak czytać starożytne relacje małżeńskie w kontekście ich epoki, a zarazem jak śledzić linię rozwoju objawienia od „tolerowanych” praktyk do wyraźnego ideału monogamii i wierności, który Jezus potwierdzi, odwołując się właśnie do „początku” (Mt 19,4–8). Tekst jest szczególnie pomocny dla duszpasterzy, małżeństw, narzeczonych i wszystkich zainteresowanych teologią małżeństwa: pozwala lepiej rozmawiać o biblijnych małżeństwach, odpierać uproszczone argumenty (np. używanie patriarchów na rzecz współczesnej poligamii) i głębiej rozumieć, jak bardzo biblijna wizja miłości małżeńskiej wyprzedzała swoją epokę.​