Debata biblisty i historyka. Część 1 – Gość: Łukasz Niesiołowski-Spanò

Biblia to niewątpliwie jedno z najważniejszych źródeł literackich starożytnego Bliskiego Wschodu, jednak sposób jej odczytywania diametralnie różni się w zależności od tego, w czyje ręce trafi. W najnowszym materiale zapraszam Was do wysłuchania pierwszej części debaty, do której zaprosiłem prof. Łukasza Niesiołowskiego-Spanò – historyka starożytności i dziekana Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego.

Wspólnie podjęliśmy próbę odpowiedzi na pytanie: co dzieje się, gdy narracja biblijna opuszcza mury teologii i trafia pod chłodną, analityczną lupę badacza historii? Nasza rozmowa to rzadka okazja do prześledzenia merytorycznego sporu i zderzenia dwóch metodologii badawczych – egzegezy biblijnej oraz klasycznego warsztatu historycznego.

Między tekstem a wykopaliskiem

Główną osią naszej debaty jest relacja między tekstem biblijnym a twardymi danymi archeologicznymi. W przestrzeni publicznej bardzo często spotykamy się z sensacyjnymi nagłówkami w stylu „Archeologia potwierdza Biblię!”. W rzeczywistości proces łączenia zabytków, stratygrafii i starożytnych inskrypcji z konkretnymi opowieściami Starego Testamentu jest procesem niezwykle kruchym i skomplikowanym.

W trakcie dyskusji poruszamy między innymi takie zagadnienia jak:

• Minimalizm historyczny: Gdzie leży granica między zdrowym, naukowym sceptycyzmem (który nakazuje ostrożność w przypisywaniu ruin do czasów króla Dawida) a ignorowaniem Biblii jako ważnego nośnika pamięci zbiorowej starożytnego Izraela?

• Ograniczenia archeologii: Rozmawiamy o tym, co fizycznie potrafią powiedzieć nam starożytne mury, a czego z samych kamieni i potłuczonej ceramiki po prostu nie da się wyczytać.

• Wczesne dzieje Izraela: Bierzemy na warsztat wczesną epokę żelaza w Kanaanie i analizujemy procesy, które mogły doprowadzić do wyodrębnienia się narodowości izraelskiej.

Narzędzia do weryfikacji faktów

Naszym celem nie było udowadnianie na siłę racji jednej ze stron, lecz przedstawienie Wam czytelnych kryteriów, dzięki którym będziecie mogli samodzielnie, z odpowiednim dystansem oceniać współczesne doniesienia o rzekomo „przełomowych” odkryciach archeologicznych.

Historyk podchodzi do źródła z założeniem, że tekst mógł zostać zmanipulowany w celach propagandowych. Biblista natomiast zastanawia się nad tym, dlaczego redaktorzy ukształtowali dany tekst w określony sposób i jakie prawdy teologiczne chcieli w nim przemycić. Jak połączyć te dwa światy? O tym rozmawiamy w materiale wideo powyżej.