Dlaczego najstarsza ewangelia nie opisuje zmartwychwstania? prof. Marcin Majewski – didaskalia#125

Na początku I wieku naszej ery, na obszarach dzisiejszego Bliskiego Wschodu, dokonała się seria wydarzeń, które na zawsze zmieniły bieg historii religii. To właśnie ten region, stanowiący przecięcie starożytnych szlaków handlowych i wojennych, stał się świadkiem życia Jezusa z Nazaretu. Zaledwie kilkadziesiąt lat po Jego śmierci, opowieści o zmartwychwstaniu stały się absolutnym fundamentem nowej wiary.

W swoich wykładach często podkreślam, jak bardzo ewangeliczne relacje różnią się między sobą. Ewangelia Marka wyróżnia się tu szczególnie, ponieważ uznawana jest za najwcześniejszą ze wszystkich. Spisana prawdopodobnie między 65 a 70 rokiem n.e., oferuje najprostszy, niemal surowy, lecz niezwykle zwięzły opis działalności Mistrza z Nazaretu. Co jednak od wieków wzbudza konsternację historyków i teologów, to fakt, że w swojej pierwotnej, oryginalnej formie Ewangelia ta… w ogóle nie opisuje zmartwychwstania.

Poniższa tabela porównawcza idealnie ukazuje główne różnice w narracjach o zmartwychwstaniu, które napotkamy w kanonie Nowego Testamentu:

Różnice w opisach i teologiczny kontekst

Jak pokazuję w najnowszym materiale, każda z czterech Ewangelii przedstawia to fundamentalne wydarzenie nieco inaczej. O ile u Mateusza uczniowie spotykają Jezusa w Galilei, o tyle Łukasz twardo trzyma się Jerozolimy i okolic (słynna droga do Emaus). Największym szokiem pozostaje jednak tekst św. Marka. Jego Ewangelia kończy się w wersecie 16,8 nagle i enigmatycznie: pustym grobem oraz ucieczką przerażonych kobiet, które w obawie „nikomu nic nie powiedziały”. Słynne „dłuższe zakończenie” Ewangelii Marka, opisujące spotkania z Jezusem po zmartwychwstaniu, zostało bowiem dopisane przez kopistów znacznie później, co potwierdzają najstarsze starożytne kodeksy (m.in. Watykański i Synajski).

Te fundamentalne różnice uświadamiają nam, że opowieści te nie były pisane jako suche, historyczne kroniki z reporterską precyzją, lecz jako teksty teologiczne. Pisano je z perspektywy wiary, kierując przekaz do zróżnicowanych wspólnot o zupełnie odmiennych potrzebach duszpasterskich i tradycjach.

Rola Marii Magdaleny

Wśród tych wszystkich różnic pojawia się jednak jeden stały punkt. To rola Marii Magdaleny. O ile relacje o objawieniach bywają sprzeczne, wszystkie cztery kanoniczne Ewangelie zgodnie podkreślają, że to właśnie Maria Magdalena była pierwszym świadkiem i osobą, która odkryła pusty grób.

To niesamowity fakt, jeśli weźmiemy pod uwagę ówczesny, twardy patriarchalny model społeczny. Kultura starożytnego Bliskiego Wschodu nie traktowała świadectwa kobiet jako wiarygodnego w sądzie. Z tego powodu powierzenie Marii Magdalenie misji przekazania uczniom najważniejszej nowiny w historii (za co nazywana bywa „apostołką apostołów”) stanowi potężny dowód autentyczności tych wydarzeń. Gdyby opowieść tę sfabrykowano dla zdobycia politycznych wpływów, wczesny Kościół wymyśliłby męskiego, szanowanego świadka.

Warto przy tym obalić jeden z najstarszych mitów: popularne wyobrażenie Marii Magdaleny jako jawnogrzesznicy nie znajduje żadnego potwierdzenia w tekście samej Biblii. Jest to błąd późniejszych interpretacji, które niesłusznie utożsamiły ją z inną anonimową kobietą.

Wpływ listów Pawła

Aby ułożyć pełen obraz, nie możemy zapominać o najstarszych tekstach w całym Nowym Testamencie, jakimi są listy świętego Pawła (powstające dekadę przed pierwszą ewangelią). Choć Paweł nie znał osobiście ziemskiego Jezusa, to w słynnym 15 rozdziale Listu do Koryntian przekazuje nam najstarszą i najcenniejszą tradycję chrześcijańską, stanowiącą absolutny fundament wiary – credo o śmierci i pośmiertnych ukazywaniach się Chrystusa m.in. Kefasowi i ponad 500 braciom.

Co z tych tekstów wynika, jak należy je czytać i co mówią nam one o początkach chrześcijaństwa? Szczegółowe rozwinięcie tych wszystkich wątków oraz historyczną analizę tekstów kanonicznych znajdziecie w materiale wideo powyżej.