Dżin z komikiem (podcast Lotka) | Gość: prof. Marcin Majewski | Odcinek 24

Przez wieki Biblia była postrzegana niemal wyłącznie jako monumentalny, poważny tekst, stanowiący nienaruszalny fundament religii chrześcijańskiej i żydowskiej. Traktując ją jako życiowy, duchowy przewodnik, często zapominamy, że jest to również gigantyczne arcydzieło literackie. Spisywane przez stulecia na Bliskim Wschodzie, oferuje niesamowitą różnorodność form: od suchych kronik historycznych po poezję i literaturę mądrościową.

W tradycji zachodniej niemal zupełnie ignoruje się jednak jeden z najbardziej ludzkich aspektów tej księgi – obecny w niej humor i żarty. Wynika to z faktu, że starożytne, wschodnie poczucie humoru – oparte mocno na wyrafinowanej ironii, sytuacyjnym komizmie i sarkazmie – bardzo często umyka współczesnym czytelnikom z powodu barier językowych i kulturowych.

W najnowszym odcinku podcastu „Dżin z komikiem” udowadniam gospodarzowi, że w starożytnych tekstach religijnych znajduje się ogromna przestrzeń na uśmiech, a dostrzeżenie tego zjawiska wcale nie odbiera Pismu Świętemu powagi, lecz czyni je tekstem nieporównywalnie bardziej przystępnym i ludzkim.

Biblia jako źródło humoru i ironii

Podczas naszej rozmowy w studiu zwracam uwagę na fakt, że zbyt poważne podejście do tekstów sprawia, iż tracimy z oczu momenty ewidentnie zaplanowane przez autorów natchnionych jako komiczne. Poczucie humoru ewoluowało, ale w Biblii wciąż możemy odnaleźć wyborne ironiczne komentarze.

Klasycznym przykładem, który przywołuję, jest nagła i absurdalna scena z Ewangelii Marka. Pewien bezimienny młodzieniec, będący świadkiem nocnego pojmania Jezusa w Ogrójcu, w panice porzuca prześcieradło i… ucieka z miejsca zdarzenia całkowicie nago. To detal, który swoimi wibracjami przypomina slapstickowe gagi rodem z filmów Monty Pythona. Równie ironiczny był sam Jezus, gdy nadgorliwych i porywczych braci (Jakuba i Jana), którzy zaproponowali Mu zesłanie na wioskę ognia z nieba, pieszczotliwie, z przymrużeniem oka przezwał „Synami Gromu”.

W Starym Testamencie absolutnym mistrzem satyry był prorok Eliasz. W słynnej scenie konfrontacji na górze Karmel, Eliasz jawnie wyśmiewa bezradność kapłanów Baala, kpiąc, że ich bóg prawdopodobnie nie odpowiada na modlitwy, ponieważ akurat „wyszedł za potrzebą”. To podręcznikowy przykład starożytnego roastu. Z kolei cała księga Jonasza to błyskotliwa, teologiczna satyra na postawę buntu – z absurdalnymi sytuacjami, w których pogańscy żeglarze czy nawet wielka ryba zachowują się bardziej sprawiedliwie niż sam wybrany przez Boga prorok.

Wulgaryzmy i mocne słowa w Biblii

Podcast u komika to idealne miejsce, by poruszyć jeszcze jeden, często omijany w kościołach temat – dosadność języka biblijnego. W czasach, gdy Pismo Święte było spisywane, dobrą literaturę cechowała ostrość.

W języku oryginału znajdziemy słowa i sformułowania, które dziś z powodzeniem moglibyśmy zakwalifikować jako wulgaryzmy. Święty Paweł, mówiąc w Liście do Filipian o swoich dawnych żydowskich przewagach, w naszych grzecznych, polskich przekładach „uznaje je za śmieci”. W oryginalnej, greckiej wersji używa jednak bardzo dosadnego, mocnego słowa, bliskiego naszemu „g*o”.**

Obecność takich form – używanych do uwypuklenia potężnych emocji, a nie do przeklinania drugiego człowieka – dobitnie udowadnia autentyczność tekstów biblijnych. Pokazuje nam Pismo Święte nie jako ugrzeczniony traktat, lecz jako dynamiczny, żywy tekst napisany przez ludzi z krwi i kości. Całą tę fascynującą, lżejszą stronę teologii możecie zgłębić, słuchając pełnej rozmowy w materiale wideo powyżej.