Jak Biblia przedstawia STWORZENIE świata i człowieka? Księga Rodzaju i jej przesłanie | TORA 4

Kiedy czytam pierwszy rozdział Księgi Rodzaju, coraz bardziej uderza mnie, że jej autor doskonale znał opowieści, które krążyły w starożytnym świecie. Babiloński epos Enuma Elisz, będący jednym z najpopularniejszych mitów o stworzeniu w tamtym regionie, był szeroko znany na całym Bliskim Wschodzie. I właśnie z tym tekstem Księga Rodzaju wchodzi w wyraźny, świadomy dialog – przyjmując pewne obrazy, ale radykalnie je przekształcając.

Stworzenie przez słowo

Najgłębsza różnica między obiema narracjami tkwi w tym, jak dokonuje się stworzenie. W Enuma Elisz bóg Marduk musi stoczyć krwawą walkę z boginią Tiamat, uosobieniem chaosu, a świat powstaje dosłownie z rozczłonkowanego ciała pokonanego wroga. Przemoc jest tu aktem twórczym.

W Księdze Rodzaju nie ma żadnej walki. Chaos (hebr. tohu wa-bohu) to po prostu bezkształtny stan, nad którym unosi się Duch Boży. Bóg nie musi nikogo pokonywać – wystarczy, że mówi: „Niech się stanie” – i rzeczywistość nabiera kształtu. To wizja absolutnej suwerenności i wszechmocy, która nie potrzebuje siły ani przemocy.

Ukryty sprzeciw wobec politeizmu

W tekście biblijnym kryje się też bardzo subtelna, ale celowa polemika z politeizmem otoczenia. Słońce i księżyc – w kulturach Bliskiego Wschodu czczone jako bóstwa – w Księdze Rodzaju nie mają nawet własnych imion. Autor świadomie unika słów szamesz (słońce) i jareah (księżyc) i zamiast tego pisze po prostu: „większe światło” i „mniejsze światło”. To nie są bogowie, to są stworzenia podległe jedynemu Bogu.

Podobnie ziemia i morze – w mitologiach ościennych zamieszkałe przez bóstwa i demony – u biblijnego autora są po prostu częścią porządkowanego przez Boga kosmosu. W ten sposób Księga Rodzaju demitologizuje przyrodę, a jednocześnie sacrum lokuje wyłącznie w jednym, transcendentnym Bogu.

Człowiek jako obraz Boga

Kulminacją całej narracji o stworzeniu jest moment, który nie ma sobie równych w całej literaturze starożytnej: Bóg stwarza człowieka „na swój obraz i podobieństwo” (tselem Elohim). W babilońskim micie człowiek powstaje jako sługa bogów, stworzony z prochu i krwi zabitego bóstwa po to, by wykonywać ciężką pracę zamiast bogów.

W Księdze Rodzaju jest odwrotnie. Człowiek nie jest sługą, lecz królewskim namiestnikiem Boga na ziemi. W starożytności posągi i wizerunki bóstw ustawiano w świątyniach, by symbolizowały obecność bóstwa – to były tselem, obrazy. Biblia mówi coś absolutnie przełomowego: prawdziwym, żywym obrazem Boga na ziemi jest człowiek. Każdy człowiek – bez wyjątku. Stąd wynika jego niezbywalność godność i odpowiedzialność za troskę o stworzenie.

Siedmiodniowy hymn

Warto też zwrócić uwagę na strukturę literacką opisu stworzenia. To nie jest proza historyczna – to wyrafinowany, rytmiczny poemat o charakterze niemal liturgicznym. Powtarzające się formuły („I widział Bóg, że było dobre”), schematy potrójne i siedmiodniowy rytm wyraźnie wskazują, że tekst ten był śpiewany lub recytowany przy okazji kultu.

Siedmiodniowy schemat stworzenia, z siódmym dniem jako szabatem (dniem spoczynku i świętości), czyni z całego kosmosu rodzaj świątyni – miejsca, w którym Bóg przebywa i gdzie chce spotkać się z człowiekiem. To bardzo mocna teologiczna metafora, która nadaje całemu stworzeniu wymiar sakralny.

Pełną analizę tych wątków, z odniesieniami do konkretnych wersetów i starożytnych tekstów porównawczych, znajdziecie w materiale wideo powyżej.