KODEKS SYNAJSKI – Odkrycie zaginionego skarbu

Głęboko na pustyni Synaj, u stóp biblijnej góry, gdzie według tradycji Mojżesz ujrzał płonący krzew, znajduje się Klasztor Świętej Katarzyny. Ufundowany w VI wieku przez cesarza Justyniana, jest to najstarszy nieprzerwanie działający chrześcijański klasztor na świecie. Przez setki lat jego mury skrywały jeden z najcenniejszych skarbów naszej cywilizacji – Kodeks Synajski.

Jest to najstarszy, zachowany w tak doskonałym stanie i objętości manuskrypt zawierający cały Nowy Testament oraz dużą część Starego (w wersji greckiej Septuaginty), datowany na IV wiek n.e. W najnowszym wykładzie szczegółowo opowiadam o tym, jak to przełomowe odkrycie rzuciło zupełnie nowe światło na procesy kształtowania się Biblii, którą dziś znamy.

Odkryty wśród… śmieci

Historia odnalezienia tego bezcennego manuskryptu brzmi jak gotowy scenariusz filmu przygodowego. W 1844 roku młody, niemiecki biblista i poszukiwacz starożytnych tekstów – Konstantin von Tischendorf – dotarł do klasztoru na Synaju. W jednej z sal natknął się na kosz wypełniony starymi, pergaminowymi kartami, które – jak się później okazało – mnisi przeznaczyli na rozpałkę do pieca.

Tischendorf od razu rozpoznał, że ma do czynienia z niezwykle starym greckim tekstem Pisma Świętego. Jego odkrycie wywołało w XIX-wiecznym świecie naukowym absolutną sensację. Wymagało to jednak od niego ogromnych zdolności dyplomatycznych i zaangażowania samego rosyjskiego cara, aby ostatecznie, po wielu latach starań (w 1859 r.), udało mu się pozyskać i wywieźć z klasztoru główną część manuskryptu do Petersburga.

Znaczenie Kodeksu Synajskiego

Podczas wykładu krok po kroku tłumaczę, dlaczego to odkrycie jest tak ważne dla współczesnej krytyki tekstu. Po pierwsze, Kodeks Synajski, zapisany w języku greckim (koine), udowadnia, że w IV wieku Nowy Testament miał już praktycznie tę samą treść, z której korzystamy dzisiaj.

Jednocześnie manuskrypt ten jest fascynującym oknem na wczesne różnice redakcyjne. Pozwala nam dostrzec braki pewnych późniejszych fragmentów (np. brak zakończenia Ewangelii Marka) oraz to, jak skrybowie wprowadzali drobne korekty nad linijkami tekstu. Ponadto Kodeks stanowi technologiczny przełom – to jeden z pierwszych tak wielkich zabytków zapisanych w formie nowoczesnej „książki” (kodeksu ze zszytymi kartami), która w tamtym czasie zaczęła dynamicznie wypierać tradycyjne, nieporęczne żydowskie zwoje.

Kontrowersje wokół własności

Jednak tam, gdzie w grę wchodzą bezcenne historyczne artefakty, pojawiają się również kontrowersje etyczne i polityczne. Metody, jakimi posłużył się Tischendorf, do dziś budzą ogromne emocje. Część prawosławnych mnichów oskarżała go o zwykłą kradzież, twierdząc, że kodeks został jedynie „wypożyczony” do analizy, a nie prawnie przekazany.

Na skutek burzliwej historii XX wieku (w tym rewolucji bolszewickiej) Rosja sprzedała ostatecznie główną część Kodeksu w 1933 roku Wielkiej Brytanii. Z tego powodu dziś karty tego samego, bezcennego dzieła rozproszone są pomiędzy cztery instytucje: Bibliotekę Brytyjską w Londynie, Lipsk, Petersburg oraz Klasztor św. Katarzyny na Synaju.

O tym, co dokładnie znajduje się na kartach Kodeksu, w jaki sposób badacze weryfikują jego wiarygodność oraz jakie tajemnice kryją teksty z IV wieku, opowiadam w pełnym materiale wideo powyżej.