KSIĘGA RUT – historia niezwykłej przyjaźni

Kiedy przenosimy się do czasów sędziów (ok. 1200–1020 p.n.e.), lądujemy w epoce pełnej chaosu, konfliktów i braku centralnej władzy. Właśnie na tym tytule rozgrywa się akcja Księgi Rut. Zaczyna się od dramatu: w Betlejem panuje głód, więc Elimelek wraz z żoną Noemi i dwójką synów emigruje do ziemi Moabu.

Z perspektywy historycznej to nie była zwykła przeprowadzka. Moabici byli tradycyjnymi wrogami Izraelitów. Mimo to, synowie Elimeleka biorą za żony miejscowe kobiety: Orpę i Rut. Kiedy jednak umiera najpierw Elimelek, a potem obaj jego synowie, Noemi zostaje zupełnie sama w obcym, wrogim kraju. To moment, w którym rozpoczyna się właściwa oś narracyjna tej niezwykłej księgi.

Wybór, który zmienił wszystko

Zrozpaczona Noemi postanawia wrócić do Betlejem i zachęca swoje synowe, by ułożyły sobie życie w Moabie na nowo. Orpa – co w ówczesnych warunkach kulturowych było w pełni racjonalne i zrozumiałe – decyduje się zostać. Rut jednak podejmuje decyzję zupełnie inną.

Jej słowa: „Dokąd pójdziesz, pójdę i ja, gdzie zamieszkasz, zamieszkam i ja” (Rut 1:16) stały się w całej tradycji biblijnej absolutnym symbolem wierności, lojalności i głębokiej przyjaźni. Rut, będąc Moabitką (a więc z punktu widzenia Izraelitów obcą i wrogiem), decyduje się na całkowitą solidarność z teściową.

Prawo w służbie miłości

Księga Rut to jednak nie tylko wyciskacz łez – to genialna kronika starożytnego prawa w działaniu. Zrozumienie tej historii wymaga poznania dwóch bardzo ważnych instytucji społecznych Izraela: prawa lewiratu oraz instytucji goela (odkupiciela).

Lewirat polegał na tym, że najbliższy krewny zmarłego miał obowiązek poślubić wdowę, by zapewnić ciągłość rodu i uchronić majątek. Z kolei goel był kimś, kto miał prawo odkupić ziemię sprzedaną przez zubożałego członka rodziny. W Księdze Rut w tę rolę wciela się Boaz. To on staje się odkupicielem i z wielką praworządnością otacza opieką zarówno Rut, jak i starszą Noemi.

Oprócz tego, widzimy w księdze genialnie opisany zwyczaj zbierania kłosów – Prawo Mojżeszowe nakazywało właścicielom ziemskim zostawiać część plonów dla ubogich, wdów i sierot. To właśnie na polu Boaza pracująca z determinacją Rut znajduje ratunek dla siebie i teściowej.

Pomost do wielkiej monarchii

Dlaczego jednak ta prywatna, bardzo rodzinna opowieść znalazła się w kanonie biblijnym? Odpowiedź kryje się na samym końcu księgi, w genealogii.

Okazuje się, że Rut – cudzoziemka z pogańskiego narodu, wdowa i uchodźczyni – wychodząc za Boaza, staje się prababką samego króla Dawida. Księga Rut stanowi więc teologiczny pomost między czasami sędziów a powstaniem potężnej monarchii. Choć historyczność samego Dawida i brak dowodów archeologicznych z jego epoki wciąż są przedmiotem akademickich dyskusji, to przesłanie tej księgi jest jasne: Bóg realizuje swoje największe plany nie tylko przez wielkie bitwy, ale też przez cichą wierność, solidarność społeczną i miłość, która nie zna granic narodowych.