Najstarsza opowieść ludzkości – POTOP w tekstach Sumerów i w BIBLII

Opowieść o wielkim, niszczycielskim potopie to jeden z najpotężniejszych i najbardziej uniwersalnych przekazów w całej historii ludzkości. Dla nas, żyjących w kręgu judeochrześcijańskim, domyślną formą tego mitu jest zawsze biblijna relacja z Księgi Rodzaju – o sprawiedliwym Noem, który buduje arkę i ratuje życie przed falami zesłanymi przez rozgniewanego Boga.

Jednak kiedy jako badacze zaczęliśmy odczytywać najstarsze teksty pozostawione przez starożytnych mieszkańców Mezopotamii (Sumerów i Akadów), okazało się, że historia ta krążyła na Bliskim Wschodzie na długo przed tym, zanim spisano Biblię. W najnowszym materiale wideo postanowiłem pokazać Wam zestawienie tych prastarych legend.

Prawdziwy Noe, czyli Ziusudra i Atrahasis

Najstarsza znana nam wersja opowieści o potopie, czyli sumeryjskie Eridu Genesis, opowiada historię Ziusudry – króla miasta Szuruppak. Podobnie jak Noe, dowiaduje się on od boga (Enkiego) o nadchodzącej zagładzie, buduje statek i ratuje „nasienie życia”. W późniejszych, akadyjskich wersjach (Epos o Atrahasisie i Epos o Gilgameszu), główny bohater nosi imię Atrahasis lub Utnapisztim, ale główna oś wydarzeń pozostaje uderzająco zbieżna z narracją biblijną.

Spójrzcie na to zestawienie:

Podobieństwa są niezaprzeczalne, ale różnice niosą ze sobą olbrzymi bagaż teologiczny. W mitach politeistycznych bogowie zsyłają potop, bo denerwuje ich ludzki hałas, a przetrwanie bohatera jest właściwie dziełem oszustwa jednego boga przeciwko innym. Z kolei biblijny Jahwe zsyła potop z powodów czysto moralnych – jako wyrok na bezwzględne zło, zachowując jednocześnie ocalenie dla sprawiedliwych.

Sensacyjne odkrycie George’a Smitha

Opowieści tych być może nigdy byśmy nie poznali, gdyby nie George Smith. W moim wykładzie sporo miejsca poświęcam temu genialnemu samoukowi, który pracując w British Museum w 1872 roku, samodzielnie nauczył się niesamowicie skomplikowanego pisma klinowego.

Kiedy zidentyfikował i jako pierwszy przetłumaczył tabliczkę opisującą babiloński potop, wywołało to na świecie prawdziwą sensację. Odkrycie Smitha pokazało czarno na białym, że księgi Starego Testamentu nie powstawały w próżni. Autorzy biblijni funkcjonowali w wielkim kulturowym tyglu i wchodzili w twórczy, polemiczny dialog z opowieściami sąsiadów.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o tym, jak powstawały teksty starożytnego Bliskiego Wschodu, serdecznie zapraszam do obejrzenia pełnego materiału wideo osadzonego powyżej.