„Ojcze nasz” to modlitwa o Apokalipsę – prof. Marcin Majewski – didaskalia#109

„Ojcze Nasz” jest bez wątpienia najbardziej znaną i powszechnie odmawianą modlitwą w całym chrześcijaństwie. Jej korzenie sięgają I wieku n.e., kiedy Jezus z Nazaretu przekazał ją swoim uczniom jako wzór doskonałej komunikacji z Bogiem. Na przestrzeni wieków interpretacja tych słów ulegała jednak wielu przekształceniom.

Dzisiaj traktujemy ją głównie jako prośbę o codzienną pomyślność, opiekę i zaspokojenie bieżących potrzeb. Tymczasem w moim najnowszym materiale udowadniam, że po wnikliwej analizie historycznej i filologicznej okazuje się ona być żarliwym wołaniem o nową erę, koniec obecnego świata i fizyczne nadejście Królestwa Bożego na ziemię.

W czasach Jezusa na Bliskim Wschodzie, w obliczu starożytnych napięć politycznych pod rzymską okupacją, eschatologiczne (dotyczące końca czasów) nadzieje były wśród Żydów wszechobecne. Dopiero gdy osadzimy słowa tej modlitwy w jej pierwotnym, żydowskim kontekście, nabierają one właściwego, rewolucyjnego znaczenia.

Poniższa tabela świetnie obrazuje, jak bardzo współczesne, ugrzecznione rozumienie tej modlitwy różni się od jej pierwotnego, radykalnego przesłania:

Apokaliptyczne przesłanie modlitwy

Fragment po fragmencie analizuję, jak w toku historii i kolejnych tłumaczeń pierwotny sens „Ojcze Nasz” został całkowicie przyćmiony. Kiedy pierwsi chrześcijanie modlili się słowami „Święć się imię Twoje”, odwoływali się do starotestamentowych proroctw, w których pełnia uświęcenia imienia Bożego miała dokonać się dopiero w czasach ostatecznych, na oczach wszystkich narodów.

Z kolei prośba „Przyjdź królestwo Twoje” była bezpośrednim, pełnym pasji wezwaniem do powtórnego przyjścia Chrystusa (Paruzji) i zaprowadzenia boskiego sądu. Co niezwykle ciekawe, nawet fragment o chlebie w oryginalnym języku greckim (epiousios) odnosi się do „chleba na czas przyszły” – nadprzyrodzonego pokarmu, który ma być dany sprawiedliwym na uczcie w Królestwie Bożym.

Przygotowanie na ostateczną próbę

Ostatnie wezwania modlitwy mają wręcz militarny, duchowy charakter. Prośba o ochronę przed pokusą nie dotyczy drobnych, codziennych słabości, ale wielkiej, apokaliptycznej próby, jakiej – według ówczesnych wierzeń – świat miał zostać poddany przed końcem czasów. Również sformułowanie „zbaw nas ode złego” jest w oryginale skierowane nie przeciwko abstrakcyjnemu złu, ale przeciwko konkretnej osobie – ostatecznemu kusicielowi, który w dniach ostatecznych będzie próbował zwieść wybranych.

Modląc się słowami „Ojcze Nasz”, pierwsi chrześcijanie wyrażali głęboką gotowość na koniec świata, który według nich miał nastąpić jeszcze za ich życia. Było to żarliwe wołanie o przyspieszenie Bożego planu. O tym, jak Kościół musiał na nowo zinterpretować tę modlitwę, gdy obiecywany koniec świata nie nadchodził, opowiadam w pełnym wykładzie wideo powyżej.