Po co Jezus zstąpił do piekieł?

„Zstąpił do piekieł” (łac. descendit ad inferos) – wypowiadamy te słowa w Credo, ale dla wielu chrześcijan pozostają one jednym z najbardziej zagadkowych i kłopotliwych artykułów wyznania wiary. Co właściwie oznacza to sformułowanie? Dokąd miał zstąpić Jezus? I czy rzeczywiście ta prawda wiary znajduje mocne oparcie w Piśmie Świętym?

Tradycyjnie za kluczowy tekst uznawano fragment z 1 Listu św. Piotra 3,18–20, mówiący o Chrystusie, który „poszedł i zwiastował duchom zamkniętym w więzieniu”. Przez wieki interpretowano go jako opis zejścia Jezusa do Otchłani, by ogłosić zbawienie zmarłym sprawiedliwym oczekującym na odkupienie. Kiedy jednak zestawiam ten fragment z jego starożytnym kontekstem, taka lektura okazuje się w dużej mierze produktem późniejszej tradycji interpretacyjnej – a nie samego tekstu.

Duchy w więzieniu – o kogo naprawdę chodzi?

Kiedy zestawiam 1 P 3,18–20 z tekstami paralelnymi – 2 P 2,4, Listem Judy, a przede wszystkim z tradycją apokryficzną obecną w Księdze Henocha – wyłania się zupełnie inny obraz. Mowa tu nie o duszach zmarłych ludzi, lecz o zbuntowanych mocach duchowych, uwięzionych i oczekujących na ostateczny sąd.

W takim ujęciu zmartwychwstały Chrystus zstępuje nie po to, by głosić im zbawienie, ale by ogłosić swoje zwycięstwo i definitywny triumf nad siłami chaosu i zła. To istotna różnica, bo przesuwa akcent z obrazu „wyzwalania dusz” na obraz królewskiej proklamacji zwycięstwa.

Skąd wzięła się tradycja?

Kolejne epoki, tłumaczenia i rozwój teologii utrwaliły popularny obraz Jezusa schodzącego do krainy zmarłych po sprawiedliwych Starego Testamentu. Sam tekst biblijny jest jednak znacznie bardziej złożony i nie daje tak prostego potwierdzenia tej późniejszej wizji.

Warto też zauważyć, że problem leży częściowo w samej terminologii. Słowo „piekła” w polskim Credo brzmi dziś tak, jakby chodziło o miejsce wiecznego potępienia – podczas gdy w starożytnym rozumieniu mowa raczej o krainie zmarłych (Szeolu/Hadesie), o sferze śmierci, a nie o piekle w potocznym, potępieniowym sensie tego słowa.

Czy dogmat traci sens?

Niekoniecznie. Nawet jeśli klasyczne odczytanie 1 Listu Piotra budzi dziś poważne zastrzeżenia egzegetyczne, sam artykuł wiary zachowuje głęboki sens teologiczny.

Po pierwsze, podkreśla realność śmierci Jezusa i Jego pełne wejście w ludzki los – aż po samo dno doświadczenia śmierci. Po drugie, wyraża przekonanie, że zbawcza obecność Chrystusa obejmuje cały wymiar ludzkiego istnienia: życie, śmierć i to, co śmierć przekracza. Jak czytać ten trudny dogmat bez uproszczeń, a zarazem bez lęku – o tym opowiadam w materiale wideo powyżej.