Prawdziwa historia zdobycia JERYCHA – Ks. Jozuego vs Archeologia

Jerycho od dawna działa na wyobraźnię. To jedno z najbardziej rozpoznawalnych miast Biblii, a zarazem jedno z najstarszych miast świata. Leży na zachodnim brzegu Jordanu, niedaleko Jerozolimy, i od tysięcy lat przyciąga zarówno pielgrzymów, jak i archeologów. Kiedy jednak zestawiam opis z Księgi Jozuego 6 z wynikami badań wykopaliskowych, okazuje się, że rzeczywistość wygląda zupełnie inaczej.

Co odkryła archeologia?

Jerycho to prawdziwa perła archeologii. Tell es-Sultan, czyli wzgórze wykopaliskowe starożytnego miasta, zawiera warstwy sięgające aż 11 000 lat wstecz. To oznacza, że mamy do czynienia z jednym z najstarszych ośrodków osadniczych w historii ludzkości. W XX wieku kluczowe badania przeprowadziła brytyjska archeolożka Kathleen Kenyon, która kierowała wykopaliskami w latach 1952–1958.

Jej ustalenia okazały się bardzo niewygodne dla literalnej lektury Biblii. Kenyon wykazała, że Jerycho było rzeczywiście miastem obwarowanym, ale system murów został zniszczony na długo przed okresem, z którym tradycyjnie łączy się wejście Izraelitów do Kanaanu. Innymi słowy: kiedy Izraelici mieliby zdobywać Jerycho, mury od dawna leżały już w gruzach.

Biblia nie pisze kroniki

To właśnie tutaj pojawia się klucz do zrozumienia całego problemu. Kiedy czytam szósty rozdział Księgi Jozuego, nie widzę chłodnej relacji wojskowej, lecz tekst bardzo mocno zrytualizowany. Mamy procesję, Arkę Przymierza, kapłanów, trąby i wielokrotnie powracającą liczbę siedem. To wszystko sugeruje, że autor nie próbuje przede wszystkim opisać szczegółów oblężenia, ale chce pokazać, że zwycięstwo zostało dane przez Boga.

Z tej perspektywy opowiadanie o Jerychu jest bardziej liturgicznym świętowaniem niż raportem historycznym. Archeologia nie tyle „obaliła Biblię”, ile pomogła nam lepiej rozpoznać gatunek tego tekstu. Jeśli potraktujemy go jako teologiczną interpretację dziejów, a nie dosłowny protokół wojenny, napięcie między Biblią a nauką wyraźnie maleje.

Najstarsze miasto świata

Jerycho jest fascynujące nie tylko dlatego, że pojawia się w Biblii. To także jedno z pierwszych miejsc na świecie, gdzie ludzie zaczęli przechodzić od życia łowiecko-zbierackiego do osiadłego trybu życia. Właśnie dlatego jego znaczenie archeologiczne wykracza daleko poza samą debatę o Jozuem i murach.

Dla mnie historia Jerycha jest świetnym przykładem tego, jak Biblia i archeologia mogą wejść w twórczy dialog. Jedna pokazuje teologiczny sens wydarzeń, druga odsłania ich materialne tło. A prawda o przeszłości często rodzi się właśnie na styku tych dwóch perspektyw.