SPÓR chrześcijan i Żydów o Psalm 22 – KTO MA RACJĘ?

„Mój Boże, mój Boże, czemuś mnie opuścił?” – te słowa zna niemal każdy. To właśnie nimi otwiera się Psalm 22. Dla chrześcijan jest to tekst o fundamentalnym znaczeniu, ponieważ Jezus wypowiada te słowa na krzyżu, a same wersy psalmu wydają się niezwykle precyzyjnie opisywać Jego mękę. Jednak z perspektywy tradycji żydowskiej ten sam tekst odczytywany jest zupełnie inaczej.

Zrozumienie tego wielowiekowego sporu wymaga od nas wejścia nie tylko w teologię, ale – co pokazuję w najnowszym wykładzie – w najdrobniejsze detale starożytnego języka hebrajskiego.

Diabeł tkwi w alfabecie

Kluczem do wielu nieporozumień w odczytywaniu tekstów biblijnych jest historia ich kopiowania. W przypadku Psalmu 22 problemem okazuje się niesamowite wizualne podobieństwo dwóch hebrajskich liter: JOD oraz WAW.

W starożytnych manuskryptach te dwie litery wyglądają niemal identycznie (często różnią się zaledwie długością kreski). Kiedy kopiści przepisywali teksty, nawet najmniejsza niedokładność w kształcie litery JOD lub WAW mogła prowadzić do znaczących zmian w odczytaniu całych fraz. W Psalmie 22 ta pozornie drobna, filologiczna różnica zmienia całe słowa, a co za tym idzie – wpływa na to, czy dany fragment odczytamy jako dosłowny opis ukrzyżowania, czy raczej jako ogólną metaforę ludzkiego dramatu.

Dwie drogi interpretacji

Z powodu takich językowych subtelności oraz odmiennych tradycji egzegetycznych, Psalm 22 funkcjonuje dzisiaj w dwóch zupełnie różnych światach teologicznych.

• Perspektywa chrześcijańska: Opierając się w dużej mierze na starożytnym greckim tłumaczeniu (Septuagincie), chrześcijanie traktują ten psalm jako bezpośrednie, uderzające proroctwo o ukrzyżowanym Mesjaszu. Cierpienie opisane w tekście jest przypisywane konkretnej osobie – Jezusowi z Nazaretu.

• Perspektywa żydowska: Zamiast zapowiedzi chrześcijańskiego Mesjasza, judaizm odczytuje ten psalm najczęściej przez pryzmat historycznych doświadczeń króla Dawida, albo traktuje go jako alegorię cierpień całego narodu wybranego (Izraela), wołającego do Boga w momentach kryzysu i prześladowań.

Dlaczego to takie ważne?

Analiza Psalmu 22 to doskonały przykład na to, że czytanie Biblii nigdy nie jest procesem sterylnym. Pokazuje to, jak ogromny wpływ na wielowiekowe doktryny religijne ma lingwistyka, proces kopiowania tekstów i kontekst historyczny.

Warto pochylić się nad tym tekstem niezależnie od tego, z jakiej tradycji się wywodzimy. Dla każdego badacza Biblii te detale – jak różnica między literą JOD a WAW – stanowią dowód na to, jak wielowymiarowym i fascynującym organizmem jest Pismo Święte.