Starożytny EGIPT w kontekście BIBLII

Kiedy otwieramy Biblię, Egipt pojawia się w niej błyskawicznie i zostaje tam już do samego końca. Leżący na styku Afryki i Bliskiego Wschodu, stanowił nie tylko geograficzny pomost, ale kulturowe i polityczne mocarstwo, które rzucało cień na cały starożytny świat – w tym na maleńki Izrael. Zrozumienie historii biblijnej wymaga zrozumienia potęgi, z jakiej wywodzi się naród wybrany.

„Egipt jest darem Nilu”

Zanim przejdziemy do tekstów biblijnych, trzeba zrozumieć sam Egipt. Jak słusznie zauważył grecki historyk Herodot: „Egipt jest darem Nilu”. Dolina tej wielkiej rzeki stanowiła zaledwie ok. 3% powierzchni kraju, ale to tam toczyło się 98% życia całej populacji.

Nil nie tylko dostarczał wody na pustyni. Jego coroczne wylewy przynosiły życiodajny muł, gwarantując obfite plony, a sama rzeka była autostradą transportową, bez której nie powstałyby ani świątynie, ani piramidy. Bieg rzeki wyznaczał też podział na Egipt Górny (na południu) i Dolny (na północy), które zjednoczył ok. 2700 r. p.n.e. półlegendarny faraon Narmer, dając początek wielkiemu imperium.

Izrael formuje się w cieniu imperium

Egipt przeżywał swoje wzloty (Stare, Średnie i Nowe Państwo) oraz upadki. W okresie Nowego Państwa rozciągał swoje wpływy aż po tereny Bliskiego Wschodu i Kanaan. To właśnie w tym kontekście rodzi się biblijna historia Izraela.

Egipt w Biblii odgrywa rolę dwojaką. Z jednej strony jest miejscem ocalenia – ucieka tam Abraham w czasie głodu, tam Józef ratuje swoją rodzinę, a wieki później ucieka tam Święta Rodzina z małym Jezusem. Z drugiej strony, Egipt staje się domem niewoli, z którego Bóg wyciąga swój lud przez ręce Mojżesza. Wyjście z Egiptu (Exodus) staje się mitem założycielskim Izraela i centralnym wydarzeniem całej teologii Starego Testamentu.

Literackie echa nad Nilem

Wpływ Egiptu to jednak nie tylko polityka i niewola. To również ogromne dziedzictwo literackie i kulturowe. Autorzy biblijni, pisząc z perspektywy monoteistycznej, czerpali z bogactwa otaczającego ich świata.

Ślady egipskie znajdziemy w Księdze Przysłów, która mocno rezonuje ze starożytnymi egipskimi tekstami mądrościowymi (np. Naukami Amenemopeta). Biblijna koncepcja stworzenia również wchodzi w dialog z ideą zrównoważonego, zharmonizowanego kosmosu (egipska zasada Maat). Widzimy więc, że naród izraelski, odrzucając egipskich bogów i zrzucając z siebie jarzmo faraona, jednocześnie „wyprowadził” ze sobą ogromny bagaż kulturowy, który posłużył do opowiedzenia własnej, unikalnej historii o Jedynym Bogu.