Stela Merenptaha – DOWÓD na wyjście Izraela z Egiptu?

Kiedy badamy wczesną historię biblijnego Izraela, prędzej czy później musimy natrafić na ten niezwykły artefakt. Został odkryty w 1896 roku w Tebach przez brytyjskiego egiptologa Williama Petri’ego. To ważący kilka ton, trzymetrowy blok z czarnego granitu, na którym wyryto tekst dla nas absolutnie bezcenny – Stela Merenptaha, nazywana też często Stelą Izraela.

Stela pochodzi z XIII wieku p.n.e. (dokładnie z czasów panowania faraona Merenptaha, syna Ramzesa II, ok. 1213–1203 r. p.n.e.). Inskrypcja na niej zapisana wyolbrzymia propagandowe zwycięstwa faraona, opisując udane kampanie wojskowe na zachodzie i wschodzie.

Żeby zrozumieć jej wartość, zerknijmy na chronologiczne tło najważniejszych zabytków wspominających Izrael (i nie tylko):

Gdzie jest haczyk? Kontrowersyjne hieroglify

To, co najbardziej mnie intryguje w inskrypcji Merenptaha, kryje się w ostatnich linijkach tekstu. Faraon wymienia tam po kolei zdobyte miasta i krainy w Kanaanie (m.in. Aszkelon i Gezer). A potem pojawia się to jedno zdanie: „Izrael jest zniszczony, jego nasienie nie istnieje”.

Jako biblista od razu zwracam uwagę na determinatywy – czyli specjalne znaki w piśmie hieroglificznym, które nie są czytane, ale podpowiadają, z jakim rodzajem słowa mamy do czynienia.

I tu zaczyna się największa kontrowersja! Przy wymienianiu Kanaan czy Aszkelonu, Egipcjanie użyli determinatywu oznaczającego „kraj/terytorium”. Jednak przy słowie „Izrael” użyli determinatywu oznaczającego… grupę ludzi (lud koczowniczy).

Dowód na exodus, czy dowód przeciwko?

Zastosowanie takiego znaku oznacza, że w XIII wieku p.n.e. Izrael był postrzegany przez Egipcjan nie jako osiadłe państwo z ustalonymi granicami, ale jako społeczność etniczna, wędrujące plemię bez stałej ziemi. To z jednej strony idealnie koresponduje z biblijnym obrazem wędrującego ludu po wyjściu z Egiptu!

Z drugiej jednak strony, stela ta wywołuje gorące spory. Dlaczego? Bo faraon spotyka Izrael w trakcie kampanii w Kanaanie, a nie w Egipcie. Co więcej, tekst traktuje Izrael jak realną siłę militarną na tyle ważną, że faraon musiał się tym zwycięstwem pochwalić. Stela nie daje nam więc bezpośredniego dowodu na sam fakt biblijnego Wyjścia z Egiptu. Udowadnia za to coś równie wspaniałego: że lud zwący siebie Izraelem faktycznie istniał w Kanaanie w XIII wieku p.n.e., a jego historia nie jest tylko późniejszym literackim wymysłem.

Jeśli chcecie zobaczyć z bliska, jak wyglądają hieroglify układające się w słowo „Izrael”, gorąco zachęcam do obejrzenia materiału wideo powyżej.