Zagadkowy tekst z Pwt 32,8

Fragment z Księgi Powtórzonego Prawa 32,8 (znany szerzej jako słynna Pieśń Mojżesza) to jeden z tych tekstów, które od lat budzą ogromne kontrowersje wśród teologów i biblistów. Mówi on o początkach świata i o tym, jak Bóg Najwyższy (hebr. Elion) rozdzielał narody i wytyczał im granice.

Dla przeciętnego czytelnika Biblii wszystko wydaje się spójne – mamy przecież dobrze znaną, masorecką wersję tego tekstu, która głosi, że Bóg wytyczył granice narodom „według liczby synów Izraela”. Jednak kiedy analizuję ten fragment historycznie, natychmiast rzuca mi się w oczy olbrzymi problem: jak Bóg u zarania dziejów mógł dzielić świat na podstawie „synów Izraela”, skoro naród ten wtedy jeszcze fizycznie nie istniał, a historyczna liczba jego plemion była wręcz niestabilna?

Odkrycia z Qumran wywracają tekst do góry nogami

Prawdziwe trzęsienie ziemi nastąpiło dzięki odkryciom z Qumran oraz wnikliwej analizie Septuaginty (greckiego przekładu Starego Testamentu, który jest o wiele starszy od powszechnie używanego tekstu masoreckiego).

Okazało się, że w najstarszych zwojach tekst ten brzmi zupełnie inaczej! Zamiast „synów Izraela”, znajduje się tam formuła „według liczby synów Bożych” (w tekstach z Qumran to hebrajskie Bene Elohim lub Bene El).

Zestawmy to sobie dla jasności:

Od henoteizmu do monoteizmu

Dlaczego ten szczegół jest tak niezwykle istotny? Bo zdradza nam on to, w co na samym początku wierzyli Izraelici. Kiedy sięgamy po starożytne teksty z Ugarit, dowiadujemy się, że najwyższy bóg kananejskiego panteonu (zwany właśnie El lub Elion) miał dokładnie siedemdziesięciu synów.

Oznacza to, że pierwotna Pieśń Mojżesza bardzo prawdopodobnie opisuje henoteistyczną lub wręcz politeistyczną wizję świata: Bóg Najwyższy (Elion) podzielił narody świata pomiędzy swoich boskich synów (pomniejszych bogów), a jednemu z nich – Jahwe – dostał się w udziale właśnie Izrael!

Z biegiem wieków, gdy teologia Izraela ewoluowała w stronę absolutnego monoteizmu (gdzie Jahwe stał się jedynym Bogiem stwórcą), ten rażący w oczy, politeistyczny tekst musiał zostać „ugrzeczniony”. Późniejsi żydowscy kopiści po prostu podmienili kłopotliwych „synów Bożych” na bezpiecznych, choć nielogicznych w tym kontekście „synów Izraela”.

Jeśli Was również fascynuje to, w jaki sposób rodziła się i ewoluowała starożytna religia, zapraszam do obejrzenia pełnego materiału wideo powyżej.