Źle wyjaśniany ważny werset Biblii!!

Księga Powtórzonego Prawa to absolutny fundament dla zrozumienia religii starożytnego Izraela. Kiedy badam jej teksty, moją szczególną uwagę przykuwa zawsze jeden konkretny fragment: Pwt 26,5. Werset ten jest częścią starożytnej ceremonii przynoszenia pierwocin do Świątyni i zaczyna się od niezwykle znanego oświadczenia, które w tradycyjnych przekładach brzmi: „Aramejczykiem błądzącym był ojciec mój”.

Słowa te otwierają biblijne opowiadanie o trudnych losach przodków Izraela – od Abrahama, przez Izaaka, aż po Jakuba. W tradycyjnym ujęciu traktuje się je jako poetycki wstęp do historii o tułaczce. Jednak w moim wykładzie pokazuję, że to tradycyjne tłumaczenie skrywa w sobie poważny błąd, który diametralnie zmienia sens tego kluczowego wyznania wiary.

Biblijne Credo i jego rola

Werset Pwt 26,5 to nie jest zwykłe zdanie historyczne. To punkt wyjścia dla starożytnego biblijnego Credo – najstarszego wyznania wiary Izraela. Definiuje ono tożsamość religijną narodu wybranego i opowiada historię przejścia od wędrówki patriarchy (najczęściej utożsamianego z Jakubem lub Abrahamem) do obiecanej ziemi, pod przewodnictwem Boga Jahwe.

Aby pokazać, z jak dużym problemem interpretacyjnym mamy tu do czynienia, przygotowałem krótkie zestawienie dwóch zupełnie różnych podejść do tego tekstu:

Na czym polega błąd w tłumaczeniu?

Język hebrajski jest pełen niuansów, które bywają niezwykle trudne do oddania w nowożytnych językach. Podczas analizy tego tekstu zawsze zwracam uwagę na to, że wyrażenia użyte w Pwt 26,5 mają głębokie odniesienia do tożsamości etnicznej i religijnej przodków Izraela.

Problem polega na wieloznaczności hebrajskich czasowników. Tłumaczenie mówiące o „błądzącym Aramejczyku” (którym miałby być ojciec Izraela) jest mocno uproszczone. Wiele współczesnych analiz filologicznych wskazuje raczej na to, że podmiotem działania nie był sam patriarcha, ale obca siła. Prawidłowy przekład powinien raczej brzmieć: „Aramejczyk próbował zgubić/zniszczyć mojego ojca”.

Taka zmiana całkowicie odwraca sens tego wersetu! Nagle znika nam sielankowy, choć trudny obraz „wędrującego nomady”, a pojawia się historia dramatycznego ocalenia. Credo Izraela nie zaczyna się więc od wspomnienia tułaczki, ale od świadectwa śmiertelnego zagrożenia ze strony Aramejczyków i ratunku ze strony Boga.

Dlaczego historyczny kontekst jest tak ważny?

Księga Powtórzonego Prawa formowała się w czasach ogromnych wyzwań dla Izraela – pomiędzy wyjściem z Egiptu (domu niewoli) a pełnym osiedleniem się w Ziemi Obiecanej. Bliski Wschód z jego różnorodnością religijną i militarnymi zagrożeniami stanowił potężne tło dla kształtowania się tej unikalnej wiary.

Błędne tłumaczenia, które odcinają nas od tego brutalnego, historycznego kontekstu, prowadzą do teologicznych uproszczeń. Pwt 26,5 nie jest jedynie historycznym wpisem w kronice – to żywe świadectwo wiary i ocalenia. Wyraża ono pamięć narodu o tym, jak Bóg przeprowadził ich przez realne niebezpieczeństwa, w tym zagrożenie ze strony aramejskich sąsiadów.

Zrozumienie tego jednego, krótkiego wersetu pozwala nam zupełnie inaczej spojrzeć na to, w jaki sposób rodziła się tożsamość duchowa starożytnego Izraela. Zachęcam do wysłuchania całego mojego wykładu, w którym krok po kroku rozkładam ten hebrajski tekst na czynniki pierwsze.